«ΑΥΤΟΣ ΕΓΙΝΕ ΑΝΘΡΩΠΟΣ, ΓΙΑ ΝΑ ΓΙΝΟΥΜΕ ΕΜΕΙΣ ΘΕΟΙ»
ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΥΣ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η φράση «Αυτός [ο Θεός] έγινε άνθρωπος για να γίνουμε εμείς Θεοί» έχει ειπωθεί από τον Άγιο Αθανάσιο Αλεξανδρείας, αλλά τη συναντάμε, με ελάχιστες παραλλαγές, στους περισσότερους Πατέρες της Εκκλησίας, της Ανατολής και της Δύσης, όταν ήθελαν να εξηγήσουν στους πιστούς γιατί ο Λόγος του Θεού έγινε άνθρωπος και επομένως τη σημασία των Χριστουγέννων για τους ανθρώπους.
Η επίσημη «Κατήχηση της Καθολικής Εκκλησίας» έτσι συνοψίζει αυτήν την Πατερική διδασκαλία, υπενθυμίζοντας μερικά ρητά των Πατέρων της Εκκλησίας:
«Ο Λόγος έγινε σάρκα για να μας δώσει τη δυνατότητα “να συμμετάσχουμε στη θεϊκή του φύση” (Β’ Επιστολή του Πέτρου, 1,4): “Πράγματι αυτή είναι η αιτία για την οποία ο Λόγος έγινε άνθρωπος και ο Υιός του Θεού έγινε Υιός του Ανθρώπου: για να δώσει στον άνθρωπο τη δυνατότητα να μπει σε κοινωνία με το Λόγο και δεχόμενος τη θεϊκή υιοθεσία, να γίνει παιδί του Θεού.” (Άγιος Ειρηναίος [130 – 232], Έλεγχος και ανατροπή της ψευδωνύμου γνώσεως = Adversus Haereses 3,19). “Γιατί ο Υιός του Θεού έγινε άνθρωπος, για να κάνει τον άνθρωπο Θεό” (Άγιος Αθανάσιος, Περί ενανθρωπήσεως του Λόγου 54, 3: PG 25, 192B). “Ο μονογενής Υιός του Θεού, θέλοντας να κάνει κι εμάς να συμμετέχουμε στη θεότητά του, πήρε πάνω του την ανθρώπινη φύση μας, ώστε Αυτός να γίνει άνθρωπος και να κάνει τους ανθρώπους θεούς” (Άγιος Θωμάς Ακινάτης, Opusculum 57 in festo Corporis Christi, 1) (Κατήχηση της Καθολικής Εκκλησίας, αρ. 460).
Με μία λέξη, αυτή η ανταλλαγή δώρων στη θεολογική παράδοση της Εκκλησίας ονομάζεται «θέωση» του ανθρώπου. Αυτό είναι το ανέλπιστα μεγάλο δώρο των Χριστουγέννων. Αλλά πώς είναι δυνατόν αυτός ο αδύναμος, τραγικά γεμάτος ελαττώματα άνθρωπος να μπορέσει να συμμετάσχει στη θεϊκή φύση. Η απάντηση, αυτή που από την αρχή έδωσε η αυτοσυνείδηση της Εκκλησίας, είναι: διότι ο Λόγος του Θεού ενσαρκώθηκε στην ανθρώπινη φύση. Αυτό το γεγονός χαρακτηρίζει τον χριστιανισμό:
«Η πίστη στην πραγματική Ενσάρκωση του Υιού του Θεού είναι το διακριτικό σημείο της χριστιανικής πίστεως: “Να με ποιο κριτήριο θα αναγνωρίζετε το Πνεύμα του Θεού: Όποιος διακηρύττει πως ο Ιησούς είναι ο Χριστός, αυτός που ήρθε και έγινε αληθινός άνθρωπος, αυτός έχει το Πνεύμα του Θεού” (Α’ Επιστολή του Ιωάννη 4,2). Αυτή είναι η χαρούμενη πεποίθηση της Εκκλησίας από μιας αρχής, όταν ψέλνει “το μεγάλο μυστήριο της ευσέβειας”: “Ο Θεός φανερώθηκε με ανθρώπινη σάρκα” (Α’ Τιμόθεος 3,16) (Βλ. Κατήχηση αρ, 463).
Πριν επεκταθούμε, ας θυμηθούμε τι σημαίνει «ενσάρκωση»:
«Το μοναδικό και ολότελα ανεπανάληπτο γεγονός της Ενσαρκώσεως του Υιού του Θεού δε σημαίνει ότι ο Ιησούς Χριστός είναι εν μέρει Θεός και εν μέρει άνθρωπος, ούτε ότι είναι ένα συγκεχυμένο μίγμα θεϊκού και ανθρώπινου στοιχείου. Έγινε πραγματικός άνθρωπος, μένοντας αληθινός Θεός. Ο Ιησούς Χριστός είναι αληθινός Θεός και αληθινός άνθρωπος. Την αλήθεια αυτής της πίστεως η Εκκλησία την υπεράσπισε και τη διασαφήνισε κατά τους πρώτους αιώνες, εναντίον αιρέσεων που τη διαστρέβλωναν» (Κατήχηση αρ. 464).
Αυτή τη βασική πεποίθηση της χριστιανικής μας πίστης, οι Απόστολοι και οι Πατέρες της Εκκλησίας έτσι την διδάσκουν, σε εκείνους που πιστεύουν στην ενσάρκωση του Λόγου του Θεού.
Η ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΝΕΑ ΖΩΗ
Διαμέσου του Ιησού Χριστού ο Άνθρωπος εισάγεται στην ίδια την τριαδική ζωή του Θεού. Σε τελευταία ανάλυση, αυτό σημαίνει ενανθρώπηση του Λόγου: Στο θεϊκό πρόσωπο του Λόγου ανακεφαλαιώνεται η ανθρωπότητα ολόκληρη. Ενσάρκωση σημαίνει λύτρωση, σωτηρία. Η σωτηρία είναι ακριβώς αυτή η λύτρωση του ανθρώπου από την απλή βιολογική και ατομιστική υπόσταση που τον οδηγεί στην απομόνωση και τελικά στο θάνατο και η ενσωμάτωση του στο Χριστό μέσω του οποίου συμμετέχει στην ίδια την ζωή του Χριστού με όλες τις συνέπειες. «Σωτηρία» λοιπόν, σημαίνει ένωση με το Τριαδικό Θεό διαμέσου του Ιησού Χριστού εν Αγίω Πνεύματι: «Δι’ Αυτού (του Ιησού) οι εθνικοί και οι Εβραίοι έχουμε είσοδο εις τον Πατέρα, εις ένα μόνο Πνεύμα» (Εφ 2,18). Αυτό το κείμενο που υπογραμμίζει τον πλούτο και το βάθος της χριστιανικής ζωής αποτελεί το κλειδί για να καταλάβουμε τη διδασκαλία του Αποστόλου Παύλου γύρω από την Αγία Τριάδα: Μόνον όταν ο άνθρωπος γίνεται ένα με τον Χριστό, μπορεί να ενωθεί με τον Πατέρα. Ο Χριστός, όμως, μετουσιώνει τους ανθρώπους στον εαυτό του εν Αγίω Πνεύματι. Εδώ βρίσκουμε όλη την τριαδολογική δομή της χριστιανικής ύπαρξής μας: διαμέσου του Ιησού Χριστού εν Αγίω Πνεύματι ο άνθρωπος πραγματικά θεοποιείται. Πρόκειται για μια πραγματική, οντολογική, ποιοτική αλλαγή του ανθρώπου: χωρίς να παύσει να είναι πλάσμα, γίνεται Υιός εν Υιώ, χάριν Θεού Θεός.
Αυτό είναι δυνατό καθώς από την Αγία Γραφή και τους Πατέρες της Εκκλησίας, ο Χριστός, χωρίς να παύσει να είναι ένα συγκεκριμένο πρόσωπο, το πρόσωπο του Θείου Λόγου, δεν ενώθηκε απλά με ένα άτομο, αλλά υπαρξιακά με την ανθρωπότητα ολόκληρη και μυστηριακά στην Εκκλησία, έτσι ώστε αυτή ν’ αποτελεί ρεαλιστικά και πραγματικά το σώμα του, το σώμα του Χριστού που είναι το εμείς των χριστιανών. Ο Άγιος Παύλος μεταχειρίζεται περισσότερο από 100 φορές την έκφραση «εν Χριστώ». Δεν πρόκειται για μια απλή ηθική ενότητα, αλλά για ένα πραγματικό, ενιαίο ον: το σώμα του Χριστού. Όλοι εμείς είμαστε «ένα εν Χριστώ» (Βλ. Γαλάτας 3,27-28). Πρόκειται γι’ αυτή τη μοναδική ενότητα για την οποία προσευχήθηκε ο Ιησούς στη μεγάλη ιερατική του προσευχή στο Μυστικό Δείπνο: «…Ώστε να είναι όλοι ένα, όπως εσύ. Πατέρα, είσαι ενωμένος μ’ εμένα κι εγώ μ’ εσένα, να είναι κι αυτοί ενωμένοι μ’ εμάς… Εγώ ενωμένος μαζί τους κι εσύ ενωμένος μαζί μου, ώστε ν’ αποτελούν μια τέλεια ενότητα» (Ιωάννης 17, 21-22).
Ο Άγιος Ειρηναίος (130 – 202) στο Adversus Haereses αναπτύσσει την εν Χριστώ «ανακεφαλαίωση» για την οποία μιλά ο Άγιος Παύλος (βλ. Εφεσίους 1,10), μ’ ένα καταπληκτικό τρόπο: «Όταν ο Χριστός ενσαρκώθηκε, ανακεφαλαίωσε στον εαυτό του όλη την ιστορία των ανθρώπων (Adv. Haer. III.18.1). «Ανακεφαλαιώνει στον εαυτό του το αίμα όλων των δικαίων και όλων των προφητών που υπήρξαν από την αρχή» (V,14.1). «Υπάρχει μόνο ένας Χριστός που πέρασε μέσα από όλες τις οικονομίες και τις ανακεφαλαίωσε». «Είμαστε σάρκα και οστά του Χριστού» (V.2.3). Γι’αυτό το λόγο ο άνθρωπος αποτελεί την «ζωντανή δόξα του Θεού».
Για τον Ωριγένη, μία από τις σημαντικότερες μορφές των πρωτοχριστιανικών χρόνων (185 – 251) «από τον Χριστό που αποτελεί με την Εκκλησία ένα μόνο σώμα, ρέει η θεϊκή ζωή στα μέλη αυτού του σώματος, έτσι ώστε και αυτά να είναι Χριστός» (Contra Celsum, 6,79).
Είναι γνωστά τα λόγια του Αγίου Αυγουστίνου: «Christus et Ecclesia, Caput et Corpus, una caro, unus Homo, Christus totus, una persona» (Ο Χριστός και η Εκκλησία, μια σάρκα, ένας Άνθρωπος, Ολόκληρος ο Χριστός, ένα Πρόσωπο). Ο Μεγάλος διδάσκαλος της Εκκλησίας μεταχειρίζεται δυνατές εκφράσεις για να προσδιορίσει αυτή την ενότητα των ανθρώπων με το Χριστό. «Είμαστε ο Χριστός» – «Αυτοί είναι εγώ» – «Αυτός είναι εμείς» – «Ο Χριστός είναι η κεφαλή και το σώμα». «Όλοι οι άνθρωποι, εν Χριστώ, αποτελούν ένα μόνο άνθρωπο» (Enarratio in Ps. 29,2).
ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ
Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΥΠΑΡΞΗΣ ΜΑΣ
Ο Χριστός, λοιπόν, στη γήινη και τώρα στην ουράνια ύπαρξή του, αποτελεί τον κεντρικό πυρήνα, την πηγή από την οποία όλα πηγάζουν και ακτινοβολούν. Σ’ Αυτόν τα πάντα συγκεντρώνονται. Αυτός είναι το «Άλφα και το Ωμέγα, ο πρώτος και ο έσχατος, η αρχή και το τέλος» (Αποκάλυψη Ιωάννου 22, 13). Στον Χριστό συγκεντρώνεται όλη η αποκάλυψη – το δόσιμο του Θεού στον άνθρωπο και η απάντηση του ανθρώπου στο Θεό. Ο Χριστός είναι ο μοναδικός μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπου: «Ένας είναι ο Θεός ένας και ο μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων» (Α’ Τιμόθεος, 2,5).
Ο Χριστός – αυτός ο συγκεκριμένος άνθρωπος, αυτός ο αδελφός μας που γεννήθηκε από την Παρθένο Μαρία, που έζησε την ιστορία μας, την κατάσταση του καθενός, που γεννήθηκε, μεγάλωσε, δούλεψε με τα ανθρώπινα χέρια του, που αγάπησε με ανθρώπινη καρδιά, που πέθανε, σταυρώθηκε και αναστήθηκε, αυτός ο ίδιος ο Χριστός είναι ο τόπος, το μέσο, το σημείο, το ιερό Μυστήριο (sacramentum) της κοινωνίας του ανθρώπου με το Θεό. Διαμέσου της θεανθρώπινης ζωής του ο Θεός είναι σε μας και εμείς σε Αυτόν. Αυτός ζει το σήμερα της ιστορίας, μέσω της Εκκλησίας που είναι το σώμα του, δηλαδή εμείς.
Να γιατί ο χριστιανισμός δεν αποτελείται από ένα σύνολο διδασκαλίες, αλλά από ένα πρόσωπο: Ο Ιησούς ζωτικά ενωμένος με τον καθένα από εμάς.
ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΖΩΗΣ
Ο Χριστιανισμός δεν είναι και δεν αποτελείται από ηθικολογίες, από ένα σύνολο εντολών: Είναι ζωή που πρέπει, όπως κάθε ζωή να αυξάνεται έως ότου φτάσουμε «εις άνδραν τέλειον, εις μέτρον ηλικίας του πληρώματος του Χριστού» (Εφεσίους 4,13). Αν ο Χριστός είναι «εν υμίν» (Κολοσσαείς 1,27), τότε πρέπει να έχουμε «νουν Χριστού» (Α’ Κορινθίους 2,16), την «αγάπη Χριστού» (Εφεσίους 4,17), το «ίδιο φρόνημα του Ιησού» (Φιλιππησίους 2,5).
Κάθε πράξη αγάπης δεν αποτελεί απλά μια «ηθική» πράξη, αλλά «αυξάνεται» σε μας ο ίδιος ο Χριστός. Γεννιέται και αυξάνεται συνεχώς ο Χριστός. Ο Χριστιανός βρίσκεται συνεχώς σε μια «θεομητορική» δραστηριότητα.
ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΔΙΚΑ ΜΑΣ
Είναι τέτοια η ταύτιση μας με το Χριστό ώστε αυτά που έζησε ο ίδιος τα ζήσαμε κι εμείς μαζί του. Για τον Άγιο Παύλο τα μυστήρια του Χριστού (τα γεγονότα της επίγειας ζωής του) είναι και δικά μας: «συν-πεθαίνουμε» (σύμφυτοι γεγόναμεν του θανάτου αυτού), «συνετάφημεν» για να γίνουμε και «σύμφυτοι» της ανάστασης, και ήδη «συζώμεν» μετ’ αυτού (ζώντες δια τω Θεώ εν Χριστώ Ιησού) (βλ. Ρωμαίους 7, 1-14).
Μόνο μέσα σ’ αυτό το Σώμα ο καθένας από εμάς ξεπερνά το θάνατο και ζει ήδη τη διάσταση της αιωνιότητας. Εν Χριστώ ζούμε ήδη μια ελπίδα που είναι ήδη αφάνταστα πιο πραγματική από την γήινη διάσταση, φορτισμένη από πόνο, περιορισμούς ακόμη και από αμαρτία. Ο άνθρωπος φυτεμένος στον αναστημένο Χριστό είναι σαν ένα δέντρο που έχει τις ρίζες του στο μέλλον και τα κλαδιά του στο παρόν. Γι’ αυτό όλα εδώ σχετικοποιούνται για να ζήσουμε, όπως ο Χριστός, μόνο για τον Πατέρα.
Ακόμη μια παρήγορη σκέψη: Όλες οι πράξεις μας που εμπνέονται έστω και από ένα ίχνος αγάπης, αναλαμβάνουν θεϊκές διαστάσεις: είναι πράξεις του Χριστού, του όλου Χριστού (Christus totus). O πόνος μου, η εργασία μου, η χαρά μου, η προσευχή μου, όλα ανήκουν στο Χριστό, είναι σα να τα έκανε ο ίδιος, φτάνουν απ’ ευθείας στην καρδιά του Πατέρα.
+Ιωάννης Σπιτέρης
Αρχιεπίσκοπος
