ΠΩΣ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΞΑΝΑΣΗΚΩΝΕΤΑΙ ΣΤΙΣ ΕΠΟΧΕΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ
Σας έχει συμβεί ποτέ να ακούσετε για πρώτη φορά μια λέξη, ένα όνομα ή μια ιδέα που μέχρι τότε σας ήταν εντελώς άγνωστη και, ξαφνικά, από εκείνη τη στιγμή να αρχίζετε να τη συναντάτε παντού;
Κάτι παρόμοιο μου συνέβη πρόσφατα με μια λέξη: «resilienza». Την άκουσα για πρώτη φορά από φίλους του εξωτερικού, στα ιταλικά. Η περιέργειά μου με ώθησε να κάνω μια μικρή έρευνα και να ζητήσω περισσότερες εξηγήσεις.
Μια σύγχρονη λέξη των ευρωπαϊκών γλωσσών
Στις μέρες μας, αν παρακολουθήσει κανείς τις συζητήσεις των ανθρώπων και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης στο εξωτερικό, θα συναντήσει μια λέξη που έχει γίνει σχεδόν συνώνυμη με τον τρόπο με τον οποίο οι σύγχρονοι άνθρωποι αντιμετωπίζουν τις δύσκολες εποχές.
Η λέξη αυτή είναι Resilience στα αγγλικά, Résilience στα γαλλικά, Resilienz στα γερμανικά, Resilienza στα ιταλικά και λέξεις με σχεδόν τον ίδιο ήχο σε πολλές άλλες γλώσσες.
Η ρίζα του όρου προέρχεται από το λατινικό «resilire», που δηλώνει την πράξη της αναπήδησης, το άλμα προς τα πίσω για να συνεχιστεί η κίνηση. Μεταφορικά, σημαίνει την ικανότητα να ανακάμπτει κανείς μετά από μια δυσκολία ή μια πτώση.
Στο παρελθόν ο όρος χρησιμοποιούνταν κυρίως στις φυσικές επιστήμες. Σήμερα, όμως, χρησιμοποιείται ευρύτατα κυρίως στον χώρο της ψυχολογίας.
Η λέξη που αποδίδει καλύτερα στα ελληνικά το νόημα της δυτικής λέξης «resilience» είναι «ανθεκτικότητα». Αυτός είναι ο καθιερωμένος και επίσημος όρος που χρησιμοποιείται στην ελληνική επιστημονική βιβλιογραφία, στην ψυχολογία, στην πολιτική επιστήμη και στη δημοσιογραφία.
Η έννοια αυτή δηλώνει γενικά την ικανότητα ενός ατόμου, μιας κοινωνίας ή ενός συστήματος να αντέχει στις κρίσεις και να ανακάμπτει. Σήμερα την ακούμε σχετικά με την κρίση που πρόεκυψε από τον πόλεμο στην Μέση Ανατολή.
Το κυριολεκτικό της νόημα είναι: η δύναμη να αντιστέκομαι σε κάτι κακό ή αρνητικό, η ικανότητα να στέκομαι όρθιος απέναντι στις δυσκολίες, η δύναμη να κρατώ σταθερή τη θέση μου.
Ο όρος «ανθεκτικότητα» μπήκε δυναμικά στο καθημερινό μας λεξιλόγιο κυρίως κατά τη διάρκεια της έκτακτης ανάγκης της πανδημίας του Covid-19. Η πανδημία δεν απομόνωσε μόνο τα σώματα, αλλά αποκάλυψε και μια βαθύτερη ψυχολογική κρίση, φανερώνοντας τις ευθραυστότητες της σύγχρονης κοινωνίας.
Το νόημα της κρίσης που ζούμε σήμερα
Οι παγκόσμιες κρίσεις -η πανδημία, οι συγκρούσεις, η κλιματική αλλαγή, οι οικονομικές αναταράξεις και οι διάφορες εστίες πολέμου- έχουν αναδείξει την επιτακτική ανάγκη για μια λέξη που να περιγράφει τη συλλογική και ατομική μας δύναμη να αντιστεκόμαστε και να μην καταρρέουμε.
Σήμερα η ανθεκτικότητα δεν σημαίνει απλώς να υπομένουμε τον πόνο σιωπηλά. Είναι μια πολύ βαθύτερη έννοια. Είναι η δύναμη να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες διατηρώντας την ηθική και ψυχολογική μας ακεραιότητα. Είναι η ικανότητα να μετατρέπουμε τον πόνο σε εμπειρία μάθησης και ανάπτυξης. Είναι η δύναμη να υφαίνουμε σημαντικές ανθρώπινες σχέσεις ακόμη και μέσα στο σκοτάδι και να βρίσκουμε νόημα μέσα στις δοκιμασίες της ζωής.
Πάνω απ’ όλα, είναι η δύναμη να μην χάνουμε την ελπίδα, να πιστεύουμε ότι η θετική αλλαγή εξακολουθεί να είναι δυνατή.
Η ανθεκτικότητα: ένας όρος πιο επίκαιρος από ποτέ για εμάς τους χριστιανούς
Σήμερα, ο όρος «ανθεκτικότητα», χρησιμοποιείται ιδιαίτερα στους τομείς της ψυχολογίας, της οικονομίας και της πολιτικής.
Ωστόσο, το βαθύτερο και αυθεντικό νόημα αυτής της έννοιας το βρίσκουμε στον χώρο της πίστης και ιδιαίτερα της χριστιανικής ελπίδας.
Και αν υπάρχει μια περίοδος ιδιαίτερα κατάλληλη για να μιλήσουμε για την ανθεκτικότητα, αυτή είναι ο χρόνος που διανύουμε τώρα: ο χρόνος της Σαρακοστής.
Πράγματι, σε τι αναφέρεται τελικά αυτή η έννοια; Στη δυνατότητα του ανθρώπου να σηκώνεται ξανά μετά από μια πτώση, μετά από μια ήττα. Στη δύναμη να μην χάνει την ελπίδα και να μην βυθίζεται στην απελπισία.
Ο χριστιανισμός μάς διδάσκει ότι ο άνθρωπος που έπεσε εξαιτίας της αδυναμίας του, βρίσκει Κάποιον που του δίνει το χέρι για να σηκωθεί. Βρίσκει Εκείνον που τον συγχωρεί και του χαρίζει ξανά τη δύναμη να ελπίζει, ακόμη και τη δύναμη να υπερβεί τον φόβο του θανάτου με την υπόσχεση της ανάστασης.
Αυτό σημαίνει να είναι κανείς σωσμένος από τον Χριστό τον Σωτήρα.
Το ευαγγελικό πρότυπο:
η ανθεκτικότητα της «Τρίτης Ημέρας»
Στο Ευαγγέλιο η δυναμική της ανθεκτικότητας συμπυκνώνεται στο μυστήριο του Πάσχα. Ο Σταυρός είναι το τραύμα, το τείχος, η φαινομενική ήττα. Η Ανάσταση την «Τρίτη Ημέρα» όμως, είναι η οριστική υπέρβαση, το τελικό «αναπήδημα» της ζωής.
Ο Ιησούς στον κήπο της Γεθσημανής βιώνει την ύψιστη ανθρώπινη αγωνία -ιδρώτα σαν αίμα και βαθύ φόβο- αλλά την υπερβαίνει με εμπιστοσύνη στον Πατέρα: «Όχι το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου» (Βλ. Ματθ. 26,36-46). Αυτό δεν είναι παθητική υποταγή, αλλά η δύναμη εκείνου που γνωρίζει ότι υπάρχει ένα βαθύτερο νόημα ακόμη και μέσα στον πόνο.
Μπορούμε ακόμη να θυμηθούμε τη συνάντηση του Ιησού με τη Σαμαρείτιδα στο πηγάδι: μια γυναίκα εύθραυστη, σημαδεμένη από προσωπικές αποτυχίες και από την κοινωνική απόρριψη. Ο Ιησούς δεν την καταδικάζει, αλλά της προσφέρει «ύδωρ ζων». Η ανθεκτικότητα της Σαμαρείτιδας εκδηλώνεται όταν αφήνει την υδρία της -το βάρος του παρελθόντος- και τρέχει στην πόλη για να αναγγείλει τη νέα ζωή που ανακάλυψε (βλ. Ιωάννης 4,1-42). Έτσι μεταμορφώνει την ντροπή της σε μαρτυρία.
Ένα ακόμη λαμπρό παράδειγμα είναι ο απόστολος Πέτρος μετά την άρνησή του. Ο Πέτρος πέφτει, αποτυγχάνει και βιώνει τη βαθύτερη ντροπή. Όμως, η δύναμή του να ξανασηκωθεί γεννιέται από τη συνάντηση με το βλέμμα του Ιησού. Ο Ιησούς δεν τον καταδικάζει, αλλά τον ρωτά: «Μ’ αγαπάς;» (βλ. Ιωάννης 21, 15-17).
Η χριστιανική ανθεκτικότητα είναι ακριβώς αυτή η ικανότητα: να αφήνουμε τον εαυτό μας να συγχωρηθεί και να δεχόμαστε ότι η αδυναμία μας δεν είναι η τελευταία λέξη για τη ζωή μας.
Η παραβολή του Ασώτου Υιού αποτελεί ίσως το πιο λαμπρό παράδειγμα της χριστιανικής ανθεκτικότητας. Μετά την πτώση και την αποτυχία, ο γιος βρίσκει τη δύναμη να σηκωθεί και να επιστρέψει στον πατέρα, ανακαλύπτοντας ότι η αγάπη και η συγχώρηση είναι πιο δυνατές από κάθε λάθος.
Η αληθινή ανθεκτικότητα, για τον χριστιανό, δεν είναι απλώς η δύναμη να αντέχει, αλλά η πίστη ότι ο Θεός δεν εγκαταλείπει ποτέ τον άνθρωπο. Ο Σταυρός μπορεί να φανερώνει την ανθρώπινη αδυναμία, όμως η Ανάσταση αποκαλύπτει ότι τον τελευταίο λόγο τον έχει η ζωή. Γι’ αυτό ο χριστιανός μπορεί να πέφτει, αλλά δεν μένει πεσμένος· μπορεί να περνά μέσα από το σκοτάδι, αλλά γνωρίζει ότι το φως της «τρίτης ημέρας» θα ανατείλει ξανά. Σε αυτήν ακριβώς την ελπίδα βρίσκεται η βαθύτερη δύναμη της ανθεκτικότητας.
Πηγές: Web και στοιχεία από ένα κείμενο της Καθηγήτριας θεολογίας Anita Leonetti.
