Πρέπει να σας ομολογήσω ότι με προβληματίζει η σχεδόν αποκλειστική ταύτιση της Σαρακοστής με τη νηστεία, όχι γιατί είμαι αντίθετος με τη νηστεία, η οποία, βέβαια, έχει βιβλική και εκκλησιαστική βάση, αλλά επειδή συχνά περιορίζεται απλώς στην αποχή από ορισμένες τροφές, με τη βοήθεια ακόμη και της αγοράς, που προωθεί «απολαυστικά» νηστίσιμα προϊόντα. Έτσι, η Σαρακοστή καταλήγει να θεωρείται κυρίως περίοδος διατροφικής εγκράτειας από μερικές «ακατάλληλες» τροφές.
Η Καθολική Εκκλησία υποχρεώθηκε να καταργήσει προσωρινά κάθε μορφή υποχρεωτικής νηστείας εξαιτίας της περιόδου λιμού που προκάλεσε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Όμως, όπως λέει η παροιμία, «ουδέν μονιμότερον του προσωρινού», και έτσι, ακόμη και μετά τη λήξη του πολέμου, η υποχρεωτική νηστεία για τους καθολικούς δεν επανήλθε. Ως εκ τούτου, στις ημέρες μας η νηστεία έχει προσλάβει σχεδόν αποκλειστικά συμβολικό χαρακτήρα, δεδομένου ότι παραμένει υποχρεωτική μόνον για δύο ημέρες του έτους: την Τετάρτη των Τεφρών και τη Μεγάλη Παρασκευή.
Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι οι καθολικοί πρέπει να νηστεύουν μόνο αυτές τις δύο ημέρες. Οφείλουν να εμπνέονται από μια διαφορετική αιτιολογία και σκοπιμότητα της νηστείας. Το μήνυμα του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ για τη φετινή Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι ιδιαίτερα σημαντικό ως προς αυτό το θέμα. Στο σχετικά σύντομο αυτό μήνυμα, ο Πάπας υπογραμμίζει τη σημασία και τον σκοπό της νηστείας και, ταυτόχρονα, παρέχει σαφείς κατευθύνσεις για το πώς μπορεί να βιωθεί σήμερα με τρόπο πρακτικό και ουσιαστικό.
Παρουσιάζω τα κυριότερα σημεία του μηνύματος σε μορφή ερωτήσεων και απαντήσεων. Οι απαντήσεις προέρχονται, φυσικά, από το αυθεντικό κείμενο του Ποντίφικα.
Σε τι συνίσταται η Τεσσαρακοστή;
«Η Τεσσαρακοστή είναι ο καιρός κατά τον οποίο η Εκκλησία, με μητρική στοργή, μας καλεί να θέσουμε εκ νέου το μυστήριο του Θεού στο κέντρο της ζωής μας, ώστε η πίστη μας να ανανεώσει τη δυναμική της, και η καρδιά να μην διασκορπίζεται ανάμεσα στις ανησυχίες και τους περισπασμούς της καθημερινότητας».
Ποια είναι η κινητήρια δύναμη που μας οδηγεί στην πορεία της Τεσσαρακοστής;
«Κάθε πορεία μεταστροφής αρχίζει όταν επιτρέπουμε να μας συναντήσει ο Λόγος (του Θεού) και τον δεχόμαστε με υπακοή πνεύματος. Υπάρχει, λοιπόν, ένας δεσμός ανάμεσα στο δώρο του Λόγου του Θεού, στον χώρο φιλοξενίας που Του προσφέρουμε και στη μεταμόρφωση που Αυτός ενεργεί. Γι’ αυτό, η πορεία της Τεσσαρακοστής γίνεται ευνοϊκή ευκαιρία για να στρέψουμε το αυτί μας στη φωνή του Κυρίου και να ανανεώσουμε την απόφαση να ακολουθήσουμε τον Χριστό, βαδίζοντας μαζί Του την οδό που ανηφορίζει προς την Ιερουσαλήμ, όπου εκπληρώνεται το μυστήριο του Πάθους, του θανάτου και της Αναστάσεώς Του».
Σε αυτή την προοπτική, τι σημασία έχει η νηστεία;
«Αν η Τεσσαρακοστή είναι καιρός ακρόασης, η νηστεία συνιστά μια συγκεκριμένη πράξη που μας προδιαθέτει να δεχθούμε τον Λόγο του Θεού. Η αποχή από την τροφή είναι πράγματι μια πανάρχαια και αναντικατάστατη ασκητική πρακτική στην πορεία της μεταστροφής».
Ποιες είναι οι αρετές που πρέπει να συνοδεύουν τη νηστεία;
«Ωστόσο, για να διατηρήσει η νηστεία την ευαγγελική της αλήθεια και να αποφευχθεί ο πειρασμός της υπερηφάνειας, πρέπει πάντοτε να βιώνεται με πίστη και ταπείνωση. Απαιτεί να παραμένει ριζωμένη στην κοινωνία με τον Κύριο, διότι, όπως δίδασκε ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ΄, “δεν νηστεύει αληθινά όποιος δεν ξέρει να τρέφεται από τον Λόγο του Θεού”… Ως ορατό σημείο της εσωτερικής μας δέσμευσης να απομακρυνθούμε, με τη στήριξη της χάριτος, από την αμαρτία και το κακό, η νηστεία πρέπει να περιλαμβάνει και άλλες μορφές στέρησης που μας βοηθούν να αποκτήσουμε πιο λιτό τρόπο ζωής, διότι μόνο η λιτότητα καθιστά τη χριστιανική ζωή ισχυρή και αυθεντική».
Ως συμπέρασμα: Μια πολύ πρακτική και ωφέλιμη νηστεία
Το μήνυμα της Τεσσαρακοστής του Πάπα καταλήγει:
«Θα ήθελα, γι’ αυτό, να σας καλέσω σε μια μορφή αποχής πολύ συγκεκριμένη και συχνά υποτιμημένη: την αποχή από λόγια που πλήττουν και τραυματίζουν τον πλησίον μας. Ας αρχίσουμε να αφοπλίζουμε τη γλώσσα μας, παραιτούμενοι από αιχμηρές λέξεις, από την άμεση κρίση, από την κατάκριση εκείνων που απουσιάζουν και δεν μπορούν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους, από τη συκοφαντία. Ας προσπαθήσουμε, αντίθετα, να μάθουμε να μετράμε τα λόγια μας και να καλλιεργούμε την καλοσύνη: στην οικογένεια, μεταξύ φίλων, στους χώρους εργασίας, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στις πολιτικές συζητήσεις, στα μέσα ενημέρωσης και στις χριστιανικές κοινότητες. Τότε πολλές λέξεις μίσους θα δώσουν τη θέση τους σε λέξεις ελπίδας και ειρήνης».
+ Ιωάννης Σπιτέρης
