ΜΗΝΥΜΑ ΤΗΣ ΑΥΤΟΥ ΑΓΙΟΤΗΤΟΣ ΤΟΥ ΠΑΠΑ ΛΕΟΝΤΟΣ ΙΔ΄
ΓΙΑ ΤΗΝ 112η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ
27 Σεπτεμβρίου 2026
«Ακόμη και ένα μόνο από αυτά τα παιδιά» (πρβλ. Μτ 18,10)
Αγαπητοί αδελφοί και αδελφές!
Χρόνο με τον χρόνο, η Παγκόσμια Ημέρα Μεταναστών και Προσφύγων μάς καλεί να στρέφουμε το βλέμμα μας σε διαφορετικές πτυχές του σύνθετου φαινομένου της μετανάστευσης. Για αυτή την 112η Ημέρα, το θέμα «Ακόμη και ένα μόνο από αυτά τα παιδιά» στρέφει την προσοχή μας στους ανηλίκους που εμπλέκονται άμεσα στην εμπειρία της μετανάστευσης και της φυγής, στη φροντίδα που οφείλουμε να τους προσφέρουμε και στην υπόσχεση του Κυρίου ότι «όποιος δεχθεί ένα μόνο από αυτά τα παιδιά στο όνομά μου, εμένα δέχεται» (Μκ 9,37).
Εκτοπισμένοι ανήλικοι: μια σύνθετη πραγματικότητα ευαλωτότητας
Οι ανήλικοι είναι οι πιο ευάλωτοι μέσα στις παγκόσμιες μεταναστευτικές ροές. Είναι συγκεκριμένα πρόσωπα, μοναδικές ιστορίες, που απευθύνονται στη συνείδησή μας. Κάθε χρόνο, εκατομμύρια παιδιά και έφηβοι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τη γη τους εξαιτίας πολέμων, φτώχειας, βίας, περιβαλλοντικών καταστροφών και άλλων τραγωδιών· και, δυστυχώς, ο αριθμός τους συνεχίζει να αυξάνεται. Οι οικονομικές, πολιτικές και στρατιωτικές ευθύνες γι’ αυτή την καταστροφή είναι τεράστιες.
Ο πόνος δεν εξαντλείται στην ίδια τη μετακίνηση. Υπάρχουν παιδιά πολύ μικρής ηλικίας που έχουν χάσει γονείς, αδελφούς, αδελφές και φίλους και έχουν γίνει μάρτυρες ανείπωτης βίας. Άλλα, χωρισμένα για μεγάλα χρονικά διαστήματα από τις οικογένειές τους, προσπαθούν να επανενωθούν μαζί τους, βιώνοντας στο μεταξύ την αγωνία της απόστασης. Υπάρχουν ακόμη ανήλικοι που διανύουν τη διαδρομή μαζί με τους γονείς τους, αλλά παραμένουν εκτεθειμένοι σε ακραίες και τραυματικές συνθήκες. Δεν μπορούμε, τέλος, να λησμονούμε την τραγική κατάσταση εκείνων που χωρίζονται από τους γονείς τους εξαιτίας του επαναπατρισμού.
Σε αυτό το ήδη δραματικό σκηνικό προστίθενται και άλλες τραγωδίες: οι θάνατοι κατά μήκος των μεταναστευτικών διαδρομών, η εμπορία και η εκμετάλλευση ανθρώπων, η στρατολόγηση ανηλίκων για τη συμμετοχή τους σε ένοπλες συγκρούσεις, η σεξουαλική βία, οι εξαναγκαστικοί γάμοι και οι φρικαλεότητες που υφίστανται ή βλέπουν κατά τη διάρκεια της διαδρομής. Με πάρα πολλούς τρόπους η αξιοπρέπειά τους καταπατείται.
Ο Πάπας Φραγκίσκος, στο Μήνυμά του για την Παγκόσμια Ημέρα Μεταναστών και Προσφύγων του 2017, η οποία ήταν αφιερωμένη στο θέμα «Ανήλικοι μετανάστες, ευάλωτοι και χωρίς φωνή», υπενθύμιζε ότι «είναι τριπλά απροστάτευτοι: επειδή είναι ανήλικοι, επειδή είναι ξένοι και επειδή είναι ανυπεράσπιστοι, όταν, για διάφορους λόγους, αναγκάζονται να ζουν μακριά από τη γη καταγωγής τους και αποχωρισμένοι από την οικογενειακή στοργή».
Και όμως, μέσα σε τόσο σκοτάδι, δεν λείπει το φως της αλληλεγγύης: πρόσωπα, οικογένειες, πολιτικοί θεσμοί και εκκλησιαστικές κοινότητες επιλέγουν να μη στρέψουν το βλέμμα αλλού (πρβλ. Λκ 10,29-37). Ας σκεφτούμε τις οικογένειες που ανοίγουν τις πόρτες των σπιτιών τους για να ξαναδώσουν σε αυτά τα παιδιά τη θαλπωρή μιας οικογενειακής εστίας, τους παιδαγωγούς στις δομές φιλοξενίας, τους εθελοντές και τους εργαζομένους που καθημερινά, στις μεταναστευτικές διαδρομές και στις πόλεις μας, αφοσιώνονται στη φροντίδα των αόρατων πληγών αυτών των μικρών. Με τη δέσμευσή τους μαρτυρούν ότι η αγάπη μπορεί να νικήσει την αδιαφορία.
Ακόμη και ένα μόνο από αυτά τα παιδιά
Μπροστά σε αυτή τη δραματική πραγματικότητα, η σκέψη μου στρέφεται σε έναν λόγο του Ιησού που αγγίζει βαθιά τη συνείδηση του καθενός: «Όποιος δεχθεί ένα τέτοιο παιδί στο όνομά μου, εμένα δέχεται» (Μτ 18,5). Δεν πρόκειται για αριθμούς ή στατιστικές. Το Ευαγγέλιο μας καλεί να μην κάνουμε υπολογισμούς: ακόμη και ένα μόνο. Κάθε παιδί, κάθε ανθρώπινο πρόσωπο, έχει άπειρη αξιοπρέπεια. Είναι εικόνα και ομοίωση του Θεού (πρβλ. Γεν 1,26), είναι παρουσία του Κυρίου.
Μπροστά σε κάθε ανήλικο μετανάστη καλούμαστε να κάνουμε μια πράξη ανθρωπιάς και πίστης: πράγματι, στο πρόσωπο του παιδιού μπορούμε να υποδεχθούμε και να συναντήσουμε τον ίδιο τον Κύριο. Αυτή η κλήση γίνεται ακόμη πιο επιτακτική υπό το φως μιας άλλης φράσης του Κυρίου στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο: «Ήμουν ξένος και με δεχθήκατε» (Μτ 25,35).
Δυστυχώς, οι ανήλικοι μετανάστες είναι πιο εύκολο να γίνουν αόρατοι, επειδή συχνά στερούνται ενηλίκων που να τους προστατεύουν και να τους στηρίζουν. Είναι αναγκαίο να παρεμβαίνουμε στις χώρες προέλευσης, ώστε να αντιμετωπίζονται, όπου είναι δυνατόν, οι αιτίες που τους αναγκάζουν να φύγουν, και ταυτόχρονα να προσφέρεται προστασία και υποδοχή στις χώρες διέλευσης και προορισμού.
Η κραυγή των εκτοπισμένων ανηλίκων υψώνεται σήμερα προς τον Θεό, όπως ακριβώς εκείνη που ακούμε στο βιβλίο της Εξόδου: «Είδα, είδα την ταλαιπωρία του λαού μου στην Αίγυπτο και άκουσα την κραυγή που του προκαλούν οι καταπιεστές του· γνωρίζω τα βάσανά του. Και κατέβηκα για να τον ελευθερώσω» (Εξ 3,7-8). Ο Θεός ακούει και, για να ελευθερώσει, απευθύνεται δυναμικά στη συνείδηση και στη δράση του καθενός μας, όπως έκανε με τον Μωυσή. Δεν μπορούμε να παραμένουμε αδιάφοροι ούτε να συνηθίσουμε τόσο πολύ πόνο.
Μια έκκληση προς την ευθύνη όλων
Ακόμη κι ένα μόνο από αυτά τα παιδιά μάς καλεί, στην προσωπική μας ζωή, να ανοίγουμε τα μάτια και την καρδιά μας, ώστε να ακούμε σε βάθος την ιστορία, τους φόβους και τα όνειρα του καθενός τους, ξεπερνώντας εκείνη την απόσταση που μετατρέπει τον άνθρωπο σε έναν απλό στατιστικό αριθμό που δεν μας αφορά άμεσα. Είναι μια πρόσκληση να αναγνωρίζουμε πρώτα το παιδί μέσα στην αξιοπρέπειά του και έπειτα την ιδιότητά του ως «μετανάστη», και να προστατεύουμε τα θεμελιώδη δικαιώματά του: το δικαίωμα στη ζωή, στην εκπαίδευση και σε ένα επίπεδο διαβίωσης που να του επιτρέπει να μεγαλώνει και να αναπτύσσεται πλήρως από σωματική, νοητική, πνευματική, ηθική και κοινωνική άποψη.
Ακόμη κι ένα μόνο από αυτά τα παιδιά μάς καλεί, στην εκκλησιαστική ζωή, να μετατρέψουμε την υποδοχή από μια αφηρημένη έννοια σε σταθερή ποιμαντική πράξη. Δεν μπορούμε να περιοριζόμαστε στο να αναθέτουμε αυτό το έργο σε ιδρύματα ή οργανώσεις που διαθέτουν ιδιαίτερο χάρισμα σε αυτόν τον τομέα. Μπροστά στα συγκεκριμένα πρόσωπα που συναντούμε καθημερινά, ολόκληρη η χριστιανική κοινότητα καλείται να τα αισθάνεται ως δικά της παιδιά και να γίνεται πλησίον στην προσωπική ιστορία του καθενός.
Χρειάζεται να ενθαρρύνουμε τις χριστιανικές κοινότητες να προωθούν την ένταξη και την ανάδειξη των προσφύγων και των μεταναστών ως πλήρων μελών της εκκλησιαστικής οικογένειας, καλλιεργώντας νέες παιδαγωγικές και πνευματικές διαδρομές, ακόμη και εξατομικευμένες, που να υπερβαίνουν τη λογική μιας απλής παροχής βοήθειας. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να προλαμβάνονται η μοναξιά, η απομόνωση και η απόρριψη, που όχι σπάνια πλήττουν και τα παιδιά των μεταναστών, και να προωθούνται μορφές συνάντησης και ένταξης, στις οποίες τα παιδιά και οι νέοι της τοπικής κοινωνίας και οι νέοι μετανάστες να μπορούν να ενδυναμώνονται μαζί, μέσα σε μια πορεία αμοιβαίου σεβασμού, αλληλεγγύης και φιλίας.
Ακόμη κι ένα μόνο από αυτά τα παιδιά, στο πλαίσιο των διαφορετικών θρησκειών, μας υπενθυμίζει ότι η ευαλωτότητα των μικρών δεν γνωρίζει θρησκευτικά όρια και μας ενώνει σε μια κοινή ανθρωπιστική και πνευματική ευθύνη. Αυτή μπορεί να αποτελέσει γόνιμο έδαφος για έναν συγκεκριμένο διαθρησκειακό διάλογο, μέσα στον οποίο οι πιστοί, αντλώντας από τη δική τους αίσθηση της υπερβατικότητας, να συνεργάζονται για τη δημιουργία δικτύων προστασίας.
Οι θρησκευτικές κοινότητες καλούνται να οικοδομούν χώρους όπου κάθε κορίτσι και κάθε αγόρι θα γίνεται σεβαστό και θα αναγνωρίζεται η αξία της πολιτιστικής του ταυτότητας, προλαμβάνοντας παράλληλα τον κίνδυνο ριζοσπαστικοποίησης από εξτρεμιστικές ομάδες. Η προστασία ενός ανηλίκου σημαίνει, σε τελική ανάλυση, τη διαφύλαξη του θεϊκού αποτυπώματος που είναι χαραγμένο μέσα του.
Ακόμη κι ένα μόνο από αυτά τα παιδιά, στο πλαίσιο των πολιτικών θεσμών, μας καλεί να επαναβεβαιώσουμε την αρχή του υπέρτερου συμφέροντος του παιδιού. Οι δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς οφείλουν να θέτουν στο επίκεντρο την προστασία και την αξιοπρέπεια κάθε παιδιού και κάθε εφήβου. Αυτό συνεπάγεται την υιοθέτηση αποτελεσματικών νομικών μέσων προστασίας, την προώθηση της οικογενειακής επανένωσης και την αποφυγή των τραυμάτων που προκαλεί ο χωρισμός.
Είναι επείγουσα μια αλλαγή προοπτικής: χρειάζεται να μετατοπιστεί το κέντρο της συζήτησης από την απλή διαχείριση των μεταναστευτικών ροών στην πλήρη και άμεση προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, υιοθετώντας «μια συντονισμένη, αλληλέγγυα και αποτελεσματική απάντηση, ικανή να εγγυηθεί προστασία, υποδοχή και πραγματικές ευκαιρίες ένταξης σε όσους μεταναστεύουν» (Λόγος στο Ισπανικό Κοινοβούλιο, Μαδρίτη, 8 Ιουνίου 2026).
Ας εμπιστευθούμε τους ανήλικους μετανάστες και πρόσφυγες στη μητρική προστασία της Υπεραγίας Θεοτόκου, η οποία, μαζί με τον Άγιο Ιωσήφ και τον Ιησού, ενώ ήταν ακόμη παιδί, γνώρισε τη σκληρότητα της βίας του Ηρώδη και το δράμα της εξορίας στην Αίγυπτο (πρβλ. Μτ 2,13-15). Είθε Εκείνη να συνοδεύει τα βήματά τους και να βοηθά τις κοινότητές μας να γίνονται ζωντανά και αξιόπιστα σημεία του Ευαγγελίου.
Εκ του Βατικανού, 11 Αυγούστου 2026, μνήμη της Αγίας Κλάρας της Ασίζης.
ΛΕΩΝ ΙΔ’
Πάπας Ποντίφηξ
——————-
Μετάφραση: π.Λ
