ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΑΤΕΡΑ ΛΕΟΝΤΟΣ ΙΔ΄
ΓΙΑ ΤΗΝ 10η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΤΩΝ ΦΤΩΧΩΝ
33η Κυριακή της Κοινής Περιόδου του Έτους, 15 Νοεμβρίου 2026
«Ο Κύριος είναι το καταφύγιο του φτωχού» (πρβλ. Ψλ 14,6)
1. Ο Κύριος είναι το καταφύγιο του φτωχού (πρβλ. Ψλ 14,6). Τα λόγια του Ψαλμωδού υποδεικνύουν την πορεία που καλούμαστε να ακολουθήσουμε ενόψει της 10ης Παγκόσμιας Ημέρας των Φτωχών. Για ακόμη μία φορά είναι αναγκαίο να επιστρέψουμε στον λόγο του Θεού, ώστε να διαπιστώσουμε τη σημασία που έχουν οι φτωχοί στη ζωή της Εκκλησίας. Η έκφραση του Ψαλμού γίνεται κριτήριο για τη χριστιανική ύπαρξη, διότι αποκαλύπτει το πρόσωπο του Θεού και αναγνωρίζει την ανθρώπινη φτώχεια. Πράγματι, σε μια δραματική ιστορική στιγμή, όπως ήταν η καταστροφή του Ναού της Ιερουσαλήμ, ο λαός αισθάνθηκε στερημένος από την παρουσία του Θεού και βίωσε μια πρωτοφανή υλική και ηθική εξαθλίωση.
Σε κάθε γενιά ο λόγος αυτός εμφανίζεται με όλη του την επικαιρότητα. Από την αρχή φανερώνει την αντίφαση στην οποία συχνά εξακολουθούμε να πέφτουμε και στις ημέρες μας. Η πρώτη διαπίστωση είναι η εξής: «Είπε ο ανόητος στην καρδιά του: “Θεός δεν υπάρχει”. Έχουν διαφθαρεί και έπραξαν ανόσια έργα» (Ψλ 14,1). Η φράση αυτή αναδεικνύει την αντίθεση ανάμεσα σε όσους συμπεριφέρονται με σοφία και σε όσους ζουν σαν να μην υπάρχει τίποτε υπεράνω αυτών. Δυστυχώς, διαπιστώνουμε και σήμερα μια κοινωνική αδικία που πηγάζει από μια αλαζονική διαφθορά, τόσο αξιοκατάκριτη όσο και διακριτική εις βάρος των αδυνάμων. Η απώλεια της αίσθησης της υπερβατικότητας στην καθημερινή ζωή δεν εκδηλώνεται πλέον τόσο ως θεωρητική άρνηση της ύπαρξης του Θεού· εκδηλώνεται μάλλον με την αδιαφορία για την αγαθότητα και το έλεός Του στην οικοδόμηση της προσωπικής και κοινωνικής δικαιοσύνης.
Οι πρώτοι που υφίστανται τις συνέπειες είναι οι φτωχοί, οι οποίοι αυξάνονται σε πολλές κοινωνίες. Η απουσία του Θεού δεν τοποθετεί πλέον τους ανθρώπους τον έναν δίπλα στον άλλον με αμοιβαίο σεβασμό, αλλά τον έναν υπεράνω του άλλου, στο πνεύμα της κυριαρχίας και της καταπίεσης. Έτσι προβάλλεται μια βέβηλη λογική επιβολής και αποκλεισμού, η οποία περιθωριοποιεί και ταπεινώνει. Σε αυτή την κατάσταση βρίσκονται όχι μόνο μεμονωμένα πρόσωπα, αλλά και ολόκληροι λαοί. Τα λόγια του Ψαλμού εξακολουθούν να αντηχούν γεμάτα αλήθεια: «Όπως τρώνε το ψωμί, κατασπαράζουν τον λαό μου» (Ψλ 14,4).
2. Η κραυγή των φτωχών για δικαιοσύνη σήμερα φιμώνεται με ποικίλες τεχνικές, ολοένα και πιο ύπουλες, έως ότου κάθε προσπάθειά τους να ακουστούν καταστεί άφωνη. Το ψηφιακό περιβάλλον ενισχύει τις προκαταλήψεις εις βάρος τους και μεγαλώνει το πέπλο αδιαφορίας που περιβάλλει τις υποθέσεις τους. Στον φτωχό δεν απομένει παρά να φωνάξει προς τον Θεό (πρβλ. Ψλ 34,7) και να φέρει ενώπιόν Του το παράπονό του, έχοντας τη βεβαιότητα ότι εισακούεται, διότι ο Θεός είναι πιστός και πολυεύσπλαχνος.
Όσοι καταπιέζονται, ταπεινώνονται και μένουν απροστάτευτοι, βρίσκουν ακόμη και σήμερα τη βεβαιότητα ότι πρέπει να αφεθούν στον Θεό με εμπιστοσύνη και προσδοκία. Μέσα σε αυτή την πλήρη παράδοση αναζωογονείται η αίσθηση της αξιοπρέπειάς τους, ανακαλύπτουν αδελφούς και αδελφές με τους οποίους μπορούν να οργανώσουν τα όνειρά τους, και η ελπίδα γίνεται σιγά-σιγά πραγματικότητα. Η καταφυγή στον Θεό σημαίνει την εύρεση της αληθινής και ασφαλούς προστασίας, εκείνης που οι ισχυροί δεν μπορούν να εγγυηθούν και συχνά αρνούνται να προσφέρουν.
Ο φτωχός, ωστόσο, γνωρίζει περισσότερο από άλλους να διακρίνει το ουσιώδες, διότι ζει από το ουσιώδες. Όντας περισσότερο από όλους όμοιος με τον Χριστό, αναγνωρίζει τον Θεό ως καταφύγιό του ακόμη και όταν οι περιστάσεις φαίνονται να το διαψεύδουν, και είναι γεμάτος ελπίδα για τη δικαιοσύνη Του, η οποία δεν αργεί να φανερωθεί. Μέσα στη νύχτα της εγκατάλειψης και της μοναξιάς, ο φτωχός κατοικεί «υπό την προστασία του Υψίστου» (πρβλ. Ψλ 91,1). Όσοι θλίβονται, όσοι υφίστανται αδικία και προσβολές, όσοι υποφέρουν και πονάνε, όσοι είναι μόνοι και στερημένοι νοήματος ζωής, μπορούν να βρουν παρηγοριά και νέα δύναμη κοντά στον Κύριο.
3. Το να είναι κανείς καταφύγιο δεν είναι μόνο υπόσχεση· γίνεται πραγματικότητα στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Ο Θεός κατοικεί ανάμεσά μας με την ενανθρώπηση του Υιού, η οποία καθιστά συγκεκριμένο και ορατό το καταφύγιο που προσδοκούσαμε. Ο Ιησούς Χριστός είναι αληθινά το καταφύγιο του Θεού για τους φτωχούς. Με την υπακοή Του στον Πατέρα κατέρχεται μέχρι το κατώτατο σημείο, εκεί όπου βρίσκονται οι έσχατοι. Προσεγγίζει όλους και προσφέρει στον καθένα ασφαλές καταφύγιο: «Ελάτε σε εμένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω» (Μτ 11,28). Στον Ιησού, ο Θεός όχι μόνο προστατεύει, αλλά μοιράζεται την ανθρώπινη φτώχεια μέχρι τον Σταυρό.
Οι φτωχοί της εποχής μας είναι οι λησμονημένοι και οι περιθωριοποιημένοι: στερημένοι όχι μόνο από το ψωμί, αλλά και από τον λόγο και το πρόσωπο. Είθε να συναντήσουν τον Υιό του Θεού, ο οποίος γίνεται πλησίον όλων χωρίς να παραμελεί κανέναν. Και ας Τον συναντήσουν πρωτίστως σε εκείνους που ονομάζονται Χριστιανοί. Στην Εκκλησία, που είναι το Σώμα Του, ο Ιησούς προσφέρει άρτο και φιλία· φέρνει φως και ορίζοντα ελπίδας· προφέρει το όνομα του καθενός και αποκαθιστά σε όλους την αξιοπρέπεια. Ο Ιησούς της Ναζαρέτ είναι το δώρο του Θεού προς τους φτωχούς. Σε Αυτόν όλες οι υποσχέσεις γίνονται πραγματικότητα. Για όσους στερούνται στέγη, εργασία, εκπαίδευση, τροφή και υγεία, ανοίγεται ένας νέος δρόμος: η κοινωνία και η αλληλεγγύη ως έκφραση της Βασιλείας του Θεού (πρβλ. Μτ 5,3).
4. Στον Χριστό καλούμαστε και εμείς να γίνουμε φτωχοί και να γίνουμε καταφύγιο για τον φτωχό. Η χριστιανική κοινότητα δεν μπορεί να παραμένει αδιάφορη απέναντι στους πολλούς που σήμερα βρίσκονται στην πόρτα μας και παραμένουν αόρατοι σε όσους είναι κλεισμένοι μέσα στα δικά τους τείχη. Η Εκκλησία, από τη φύση της, καλείται να είναι φτωχή και καταφύγιο των φτωχών.
Όπως υπενθύμισα στην Αποστολική Παραίνεση Dilexi te, «προς τους φτωχούς ο Θεός δείχνει ιδιαίτερη προτίμηση: πρωτίστως προς αυτούς απευθύνεται ο λόγος ελπίδας και ελευθερίας του Κυρίου· γι’ αυτό κανείς, ακόμη και μέσα στη φτώχεια ή την αδυναμία του, δεν πρέπει να αισθάνεται εγκαταλελειμμένος. Και η Εκκλησία, εάν θέλει να είναι του Χριστού, πρέπει να είναι Εκκλησία των Μακαρισμών, Εκκλησία που δίνει χώρο στους μικρούς και πορεύεται φτωχή μαζί με τους φτωχούς, τόπος όπου οι φτωχοί έχουν προνομιακή θέση» (αρ. 21).
Ανακύπτουν αναπόφευκτα ορισμένα ερωτήματα, τα οποία κατά τη φετινή 10η Παγκόσμια Ημέρα των Φτωχών καλούμαστε επειγόντως να θέσουμε στη σκέψη και στην καρδιά μας. Είμαστε σημείο του Θεού που είναι καταφύγιο για τους φτωχούς; Έχουμε συνείδηση της δικής μας φτώχειας και την προτιμούμε από τον άδικο πλούτο; Φθάνουμε εκεί όπου βρίσκονται οι φτωχοί και μοιραζόμαστε την περιθωριοποίησή τους; Ακούμε τις σκέψεις τους και συμμεριζόμαστε τις προσδοκίες τους; Προφέρουμε τα ονόματά τους με θεϊκή τρυφερότητα; Η αγάπη μας αναζωπυρώνει και στηρίζει μέσα τους την επιθυμία για δικαιοσύνη και αποκατάσταση;
5. Η ογδοηκοσιοστή επέτειος από την κοίμηση του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης μάς καλεί να θυμηθούμε ότι, όταν έφθασε στη Ρώμη ως προσκυνητής στον τάφο του Αποστόλου Πέτρου, συγκινήθηκε βαθιά από τους ζητιάνους. Για να κατανοήσει και να βιώσει τον πόνο τους, έβγαλε τα δικά του ρούχα και τα αντάλλαξε με τα κουρέλια ενός από αυτούς, καθόταν να ζητιανεύει και περνούσε όλη την ημέρα ανάμεσα στους φτωχούς με χαρά πνεύματος.
Θέλουμε να μαρτυρήσουμε ότι είναι δυνατό και σήμερα να βιώσει κανείς την ίδια χαρά, όταν εισέρχεται στη θέση των φτωχών και τους ακούει, αντί απλώς να μιλά γι’ αυτούς. Όποιος έχει τον Θεό ως καταφύγιο είναι ελεύθερος να κάνει προφητικές επιλογές, μαρτυρώντας ότι όλα μπορούν να επανεξεταστούν από τη βάση, μέσα στην ταπεινότητα και την αδελφοσύνη, οι οποίες και μόνο μπορούν να θεραπεύσουν έναν κόσμο τραυματισμένο από την αλαζονεία της ισχύος.
Έχω την πεποίθηση ότι αυτή η 10η Παγκόσμια Ημέρα των Φτωχών θα αποτελέσει ένα σημαντικό βήμα για να ανακαλύψουμε εκ νέου το πρόσωπο τόσων αδελφών που αναζητούν καταφύγιο στον Θεό και επιθυμούν να αισθανθούν σαν στο σπίτι τους μέσα στις κοινότητές μας. Ας διατηρήσουμε ζωντανή την υπακοή στον λόγο του Θεού, ο οποίος μας καλεί σε μεταστροφή της καρδιάς.
Η Παναγία, η οποία αντίκρισε στη σταυρωμένη σάρκα του Υιού της την αγάπη του Θεού που γεμίζει με αγαθά τους πεινασμένους και αφήνει τους πλουσίους με άδεια χέρια (πρβλ. Λκ 1,53), ας πρεσβεύει για όλους μας.
Εκ του Βατικανού, 13 Ιουνίου 2026, μνήμη του Αγίου Αντωνίου της Παδούης.
ΛΕΩΝ ΙΔ΄
———————-
Μετάφραση: π. Λέων Κισκίνης
