Ο Πάπας Φραγκίσκος αναφέρεται ξανά στο σχέδιο ενός παγκόσμιου συμφώνου για την εκπαίδευση ως θεμελιώδους τρόπου οικοδόμησης ενός πιο αδελφικού και υποστηρικτικού κόσμου, με ειρήνη και δικαιοσύνη. Το σημερινό πανόραμα του κόσμου είναι αυτό μιας «συνολικής κρίσης»: μιας κρίσης που η νόσος Covid-19 έδειξε ότι παρεμποδίζει τις σχέσεις μεταξύ μας. Και ο Πάπας το κάνει αυτό ζητώντας τη δέσμευση του καθενός να αλλάξει νοοτροπία, προκειμένου να οικοδομηθεί πραγματικά μια κοινωνία αρμονίας, διότι η εκπαίδευση είναι ο τρόπος για κάθε αλλαγή. Η εκπαίδευση είναι το αντίδοτο του ατομικισμού και υπάρχει η δυνατότητα να δοθεί ελπίδα. Η έκκλησή του απευθύνθηκε στις 16 Οκτωβρίου μέσω ενός βιντεο-μηνύματος που μεταδόθηκε κατά τη διάρκεια τηλεδιάσκεψης στο Ποντιφικό Πανεπιστήμιο του Λατερανού. Μια συνάντηση, ζωντανή στο διαδίκτυο, που προωθήθηκε από την Ρωμαϊκή Σύνοδο για την Καθολική Εκπαίδευση. Ήταν τον Σεπτέμβριο του 2019 όταν με ένα μήνυμα ο Πάπας Φραγκίσκος πρότεινε ένα κοινό εκπαιδευτικό σύμφωνο και για τον σκοπό αυτό ξεκίνησε μια παγκόσμια εκδήλωση που θα έπρεπε να είχε πραγματοποιηθεί στις 14 Μαΐου του τρέχοντος έτους, αλλά η οποία αναβλήθηκε ακριβώς λόγω της υγειονομικής κατάστασης.
Covid-19, η «εκπαιδευτική καταστροφή»
Εστιάζοντας στο εκπαιδευτικό ζήτημα, ο Πάπας υπενθυμίζει στο βιντεο-μήνυμα ότι, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, γίνεται λόγος για μια «εκπαιδευτική καταστροφή» έναντι των «περίπου δέκα εκατομμυρίων παιδιών που θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν το σχολείο λόγω της οικονομικής κρίσης που προκλήθηκε από τον κορωνοϊό, αυξάνοντας ένα ήδη ανησυχητικό εκπαιδευτικό χάσμα (με πάνω από 250 εκατομμύρια παιδιά σχολικής ηλικίας να αποκλείονται από οποιαδήποτε εκπαιδευτική δραστηριότητα)». Πράγματι, από σχολική άποψη, έγιναν προσπάθειες αντίδρασης στην πανδημία με πρόσβαση σε εκπαιδευτικές και τεχνολογικές διαδικτυακές πλατφόρμες, οι οποίες ωστόσο έδειξαν μια «έντονη διαφορά ευκαιριών».
Δημιουργικές διαδικασίες, όχι επαναλήψεις
Eπομένως, υπογραμμίζει o Πάπας «Είναι καιρός να υπογραφεί ένα παγκόσμιο εκπαιδευτικό σύμφωνο “για” και “με” τις νεότερες γενιές, το οποίο να δεσμεύει οικογένειες, κοινότητες, σχολεία και πανεπιστήμια, ιδρύματα, θρησκείες, κυβερνώντες, ολόκληρη την ανθρωπότητα, στη διαμόρφωση ώριμων ανθρώπων». Και για να μην χάσουμε το ραντεβού με αυτήν την ιστορική στιγμή, είναι απαραίτητο να ξεπεραστούν οι υπερβολικές απλουστεύσεις που αναφέρονται μόνο στη χρησιμότητα. Ο Πάπας υποστηρίζει ότι οι εκπαιδευτικοί χώροι δεν πρέπει να συμμορφώνονται με τη λογική της επανάληψης, των τυποποιημένων αποτελεσμάτων, αλλά να είναι σε θέση να δημιουργήσουν «δημιουργικές διαδικασίες», στις οποίες η φιλοξενία, η αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών και η αξία της υπερβατικότητας να οικοδομούν έναν νέο πολιτισμό:
«Ας έχουμε επίσης επίγνωση ότι μια πορεία ζωής έχει ανάγκη από μια ελπίδα που να βασίζεται στην αλληλεγγύη, και ότι κάθε αλλαγή απαιτεί μια εκπαιδευτική διαδικασία, για να χτιστούν νέα πρότυπα ικανά να ανταποκριθούν στις προκλήσεις και τις καταστάσεις έκτακτης ανάγκης του σύγχρονου κόσμου, να κατανοηθούν και να βρεθούν λύσεις για τις ανάγκες της κάθε γενιάς, ώστε να ανθοφορήσει η ανθρωπότητα του σήμερα και του αύριο».
Η εκπαίδευση, μια πράξη ελπίδας που σπάει τη λογική της αδιαφορίας
Απαιτείται επομένως ένα «νέο πολιτισμικό μοντέλο». Πράγματι, η εκπαίδευση έχει μια μεταμορφωτική δύναμη. «Η εκπαίδευση – υπογραμμίζει ο Πάπας – είναι πάντοτε μια πράξη ελπίδας που σπάζει την μοιρολατρεία, που μεταμορφώνει την αποστειρωμένη και παραλυτική λογική της αδιαφορίας σε μια διαφορετική λογική, ικανή να αποδεχτεί την κοινή μας ανθρώπινη καταγωγή».
«Εμείς πιστεύουμε ότι η εκπαίδευση είναι ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους εξανθρωπισμού του κόσμου και της ιστορίας. Η εκπαίδευση είναι πάνω απ’ όλα ζήτημα αγάπης και ευθύνης, που μεταδίδεται με την πάροδο του χρόνου από γενιά σε γενιά. Η εκπαίδευση, λοιπόν, προτείνεται ως το φυσικό αντίδοτο στην ατομικιστική κουλτούρα, η οποία κατά καιρούς εκφυλίζεται σε μια πραγματική λατρεία του “εγώ” και την υπεροχή της αδιαφορίας. Το μέλλον μας δεν μπορεί να είναι ο διχασμός, η παρακμή των ικανοτήτων της σκέψης και της φαντασίας, της ακρόασης, του διαλόγου και της αμοιβαίας κατανόησης. Το μέλλον μας δεν μπορεί να είναι αυτό. Σήμερα υπάρχει ανάγκη για μια ανανεωμένη εποχή μιας εκπαιδευτικής δέσμευσης, η οποία να περιλαμβάνει όλα τα συστατικά της κοινωνίας».
Συγκεκριμένα σημεία δέσμευσης
Συγκεκριμένα, η δέσμευση που ζητά ο Πάπας εκφράζεται σε διάφορα σημεία: πρώτα απ’ όλα, να βρίσκεται στο επίκεντρο κάθε εκπαιδευτικής διαδικασίας το ανθρώπινο πρόσωπο και η αξιοπρέπειά του, καθώς και η ικανότητά του να είναι σε σχέση με τους άλλους. Δεύτερον, να ακουστεί η φωνή των παιδιών και των νέων για να χτίσουμε μαζί ένα μέλλον δικαιοσύνης και ειρήνης. Στη συνέχεια, για να ενθαρρυνθεί η συμμετοχή των κοριτσιών στην εκπαίδευση. Το τέταρτο σημείο συνίσταται στο να «βλέπουμε την οικογένεια ως τον πρώτο και απαραίτητο παιδαγωγό». Και ο Πάπας αναφέρεται πάλι στην εκπαίδευση και τον ρόλο της στην υποδοχή των περιθωριοποιημένων. Το έκτο σημείο που υπογράμμισε ο Πάπας Φραγκίσκος, εστιάζει στη δέσμευση να βρεθούν άλλοι τρόπους κατανόησης της οικονομίας, της πολιτικής και της προόδου, ώστε να είναι στην υπηρεσία της ανθρώπινης οικογένειας με την προοπτική μιας ολοκληρωμένης οικολογίας. Είναι επίσης σημαντικό να καλλιεργήσουμε το κοινό μας σπίτι με πιο νηφάλιες μορφές, σύμφωνα με τις αρχές της επικουρικότητας, της αλληλεγγύης και της κυκλικής οικονομίας.
Το σημείο αναφοράς αυτού του εκπαιδευτικού έργου είναι η Κοινωνική Διδασκαλία της Εκκλησίας, η οποία – όπως τονίζει ο Πάπας – εμπνέεται από τις διδασκαλίες της Θείας Αποκάλυψης και του χριστιανικού ανθρωπισμού, και προσφέρεται ως «σταθερή βάση» για να βρεθούν τρόποι πλεύσης στην τρέχουσα κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Χρειάζεται, έπειτα, όλοι να έχουν πρόσβαση σε μια ποιοτική εκπαίδευση.
Για μια αδελφομένη ανθρωπότητα
Η νέα Εγκύκλιος του Πάπα «Αδελφοί όλοι», δείχνει τον δρόμο για αυτήν τη διαδικασία που ζητά από όλους μας να είμαστε ενεργά μέλη. Το θάρρος να «παράγουμε διαδικασίες» συνίσταται, πράγματι, και στην ανάληψη των αντιθέσεων που φέρουμε, και στην αναδημιουργία «του ιστού των σχέσεων υπέρ μιας ανθρωπότητας ικανής να μιλά τη γλώσσα της αδελφοσύνης». Είναι επιθυμία του Πάπα Φραγκίσκου, να εκφράσουμε ότι είμαστε «άλλοι καλοί Σαμαρείτες», ώστε οι διαφορές να μπορούν να εναρμονιστούν στην αναζήτηση του κοινού καλού. Συνοπτικά, είναι αυτό που ο Πάπας αποκαλεί «ικανότητα δημιουργίας αρμονίας», που τόσο πολύ απαιτείται σήμερα. «Ένας διαφορετικός κόσμος είναι δυνατός – λέει ο Πάπας – και ζητά να μάθουμε να τον χτίσουμε, και αυτό περιλαμβάνει την ανθρωπιά μας και όλη την ανθρωπότητα, τόσο την προσωπική μας όσο και ως σύνολο». Και πάλι ο Πάπας απευθύνεται στους άντρες και τις γυναίκες του πολιτισμού, της επιστήμης και του αθλητισμού, των καλλιτεχνών, των εργαζομένων στα μέσα ενημέρωσης, ώστε και αυτοί να υπογράψουν αυτό το σύμφωνο, γινόμενοι υποστηρικτές των αξιών της μέριμνας, της ειρήνης, της δικαιοσύνης και του καλού, της ομορφιάς, της αποδοχής του άλλου και της αδελφοσύνης.
Οι κίνδυνοι για τους νέους
Αλλά πρόκειται και για την κραυγή των νέων γενιών για μια ανανεωμένη εκπαιδευτική πορεία, που «δεν στρέφει το βλέμμα από την άλλη πλευρά», ευνοώντας «σοβαρές κοινωνικές αδικίες» και «παραβιάσεις των δικαιωμάτων». Ο Πάπας Φραγκίσκος, λοιπόν, δείχνει τις συγκεκριμένες πραγματικότητες στις οποίες κινδυνεύουν να πέσουν οι νέοι: η μοναξιά και η δυσπιστία για το μέλλον δημιουργούν στους νέους «κατάθλιψη, εθισμούς, επιθετικότητα, λεκτικό μίσος, φαινόμενα εκφοβισμού». Επιπλέον, δεν πρέπει να παραμείνουμε αδιάφοροι για τη «μάστιγα της βίας και της κακοποίησης ανηλίκων, τα φαινόμενα των κοριτσιών-νυφών και των παιδιών-στρατιωτών, την τραγωδία των ανηλίκων που πωλούνται και υποδουλώνονται». Η ανησυχία του Πάπα για την πλάση, που τραυματίζεται από την εκμετάλλευση, ακούγεται επίσης στο βιντεο-μήνυμα.
Ένας πολιτισμός αρμονίας, όχι στην πανδημία της κουλτούρας της απόρριψης
Στην ιστορία, υπενθυμίζει ο Πάπας Φραγκίσκος, υπάρχουν στιγμές στις οποίες πρέπει να ληφθούν βασικές αποφάσεις, λαμβάνοντας ιδιαίτερα υπόψη πιθανά μελλοντικά σενάρια. «Οι σπουδαίοι μετασχηματισμοί δεν χτίζονται σε ένα τραπέζι», προσθέτει. Υπάρχει μια «αρχιτεκτονική» ειρήνης στην οποία παρεμβαίνουν οι διάφοροι θεσμοί και οι άνθρωποι μιας κοινωνίας, ο καθένας σύμφωνα με τη δική του αρμοδιότητα, αλλά χωρίς να αποκλείεται κανένας».
«Έτσι πρέπει λοιπόν να προχωρήσουμε: όλοι μαζί, ο καθένας όπως είναι, αλλά πάντα κοιτάζοντας προς τα εμπρός, προς αυτήν την οικοδόμηση ενός πολιτισμού της αρμονίας, της ενότητας, όπου δεν υπάρχει χώρος για αυτήν την κακή πανδημία της κουλτούρας της απόρριψης».
————————
Πηγή: Vatican News
Μετάφραση: π.Λ/kantam.gr
