Η Μεγάλη Εβδομάδα μάς εισάγει στο πιο βαθύ μυστήριο της χριστιανικής πίστης: μια πορεία που ξεκινά από τον Γολγοθά, διασχίζει τον σταυρό και ανοίγεται στο φως της Αναστάσεως. Είναι μια πρόσκληση όχι απλώς να θυμηθούμε γεγονότα, αλλά να τα ζήσουμε. Σε αυτή την πορεία, ο Άγιος Φραγκίσκος της Ασίζης αναδεικνύεται ως ένας αυθεντικός συνοδοιπόρος, ένας άνθρωπος που δεν αρκέστηκε να στοχαστεί το Πάθος του Χριστού, αλλά το έκανε κέντρο της ζωής του.
Για τον Φραγκίσκο, ο Εσταυρωμένος δεν ήταν μια αφηρημένη έννοια ή ένα θρησκευτικό σύμβολο. Ήταν πρόσωπο ζωντανό, παρόν, που τον καλούσε σε σχέση και μεταμόρφωση. Από την αρχή της μεταστροφής του, η καρδιά του προσκολλήθηκε στον Χριστό του Σταυρού. Μια απλή προσευχή συνόδευε διαρκώς τα βήματά του: «Σε προσκυνούμε, Κύριε Ιησού Χριστέ… και σε ευλογούμε, γιατί με τον άγιο σου Σταυρό λύτρωσες τον κόσμο». Μέσα σε αυτή τη λιτότητα, αποκαλύπτεται η ουσία της πίστης του: ευγνωμοσύνη και αγάπη.
Η σχέση του με τον Σταυρό πήρε γρήγορα υπαρξιακή μορφή. Δεν αρκέστηκε να μιλά για αυτόν· θέλησε να τον «φορέσει». Όταν εγκατέλειψε τα πάντα, χάραξε πάνω στο ένδυμά του το σημείο του σταυρού, επιθυμώντας η ίδια του η ζωή να γίνει εικόνα του Εσταυρωμένου. Οι σύντροφοί του μαρτυρούν ότι η μνήμη του Πάθους ήταν τόσο ζωντανή μέσα του, ώστε συχνά ξεσπούσε σε δάκρυα. Ο πόνος του Χριστού γινόταν δικός του πόνος, και η αγάπη Του γινόταν φωτιά που τον έκαιγε.
Αυτή η αγάπη δεν έμεινε σε συναισθηματικό επίπεδο. Μεταμορφώθηκε σε βαθιά επιθυμία ταύτισης: να αγαπήσει όπως ο Χριστός, μέχρι τέλους. Στην προσευχή του ζητά να «αρπαχθεί» από τη θεία αγάπη, να αποσπαστεί από κάθε τι γήινο και να δοθεί ολοκληρωτικά. Πρόκειται για μια πνευματική πορεία που οδηγεί από τη μίμηση στην ένωση.
Η κορύφωση αυτής της διαδρομής έρχεται στο όρος Λα Βέρνα, όπου ο Φραγκίσκος δέχεται τα στίγματα του Χριστού. Το γεγονός αυτό δεν αποτελεί απλώς ένα εξαιρετικό σημείο, αλλά φανερώνει μια εσωτερική πραγματικότητα: ο Φραγκίσκος έχει ενωθεί τόσο βαθιά με τον Χριστό, ώστε η ζωή του γίνεται ζωντανή αντανάκλαση του Πάθους Του. Δεν παρατηρεί πλέον τον Σταυρό από απόσταση· συμμετέχει σε αυτόν.
Και όμως, η εμπειρία του δεν σταματά στον Σταυρό. Ο Φραγκίσκος γνωρίζει ότι το Πάθος οδηγεί στην Ανάσταση. Γι’ αυτό και η πνευματικότητά του είναι βαθιά πασχαλινή: ο Σταυρός δεν είναι τέλος, αλλά πέρασμα προς τη ζωή.
Μεταξύ των προσευχών που είχε γράψει ο ίδιος υπάρχει μια καταπληκτική «Λειτουργία των Παθών», στην οποία επαναλαμβάνει συνεχώς ως τροπάριο τα λόγια: «Και κοιμήθηκα και αναστήθηκα και ο Πατέρας μου ο πανάγιος με δέχθηκε στη δόξα». Για τον Άγιο Φραγκίσκο το Πασχαλινό Μυστήριο περιέχει τον σταυρό, τον θάνατο και την ανάσταση του Κυρίου.
Αυτό μπορούμε να το αντιληφθούμε εικονικά στον σταυρό του Αγίου Δαμιανού, μπροστά στον οποίο ξεκίνησε η πορεία του Αγίου Φραγκίσκου και που τον συνόδευσε σε όλη του τη ζωή (βλ. εικόνα). Αυτός ο βυζαντινός πίνακας εκφράζει το Πασχαλινό Μυστήριο στην ολότητά του και συμπληρώνει τον δραματικό τρόπο με τον οποίο ο Φραγκίσκος έζησε τον σταυρό του Ιησού. Πράγματι, σε αυτή την εικόνα ο Χριστός δεν παρουσιάζεται ως άνθρωπος που υποφέρει και ηττάται, αλλά ως ζωντανός και δοξασμένος: έχει τα μάτια ανοιχτά, στέκεται όρθιος και φορά βασιλικά και ιερατικά ρούχα, δείχνοντας τη νίκη Του πάνω στον θάνατο και τον ρόλο Του ως Αρχιερέα. Έτσι, ο σταυρός γίνεται σύμβολο δόξας. Γύρω Του φαίνονται πρόσωπα που σχετίζονται με τα Πάθη (η Θεοτόκος, ο Ιωάννης, η Μαρία η Μαγδαληνή και άλλοι), αλλά και μορφές που θυμίζουν την κοινότητα των πιστών, δηλαδή την Εκκλησία. Στο πάνω μέρος της εικόνας φαίνεται η Ανάληψη, ενώ το χρυσό φως γύρω από τα πρόσωπα δείχνει την Ανάσταση.
Όλες οι λεπτομέρειες δείχνουν ότι ο σταυρός δεν είναι το τέλος, αλλά ένα πέρασμα: ο θάνατος και η ανάσταση αποτελούν μαζί ένα μυστήριο σωτηρίας, που έχει ήδη πραγματοποιηθεί μέσω του Χριστού. Αυτή η εικόνα βοήθησε τον Φραγκίσκο να κατανοήσει βαθύτερα το Πασχαλινό Μυστήριο.
Πάντως, ο Φραγκίσκος έχει έναν ιδιαίτερο τρόπο να βιώνει το Πάσχα, σύμφωνα με τον δικό του τρόπο ζωής. Αυτό γίνεται ιδιαίτερα φανερό με όσα μας διηγείται ο επίσημος βιογράφος του Αγίου, ο Άγιος Βοναβεντούρα. Απομονωμένος ο Φραγκίσκος σε ένα ερημητήριο και χωρίς καμία δυνατότητα να ζητήσει ελεημοσύνη, επέλεξε να γίνει ο ίδιος «πτωχός προσκυνητής», θυμούμενος τον Αναστημένο Χριστό που εμφανίστηκε στους μαθητές της Εμμαούς ως οδοιπόρος και ζήτησε τροφή από αυτούς. Έτσι και ο Φραγκίσκος ζήτησε από τους αδελφούς ενώ έτρωγαν, γυρίζοντας από τραπέζι σε τραπέζι.
Η πράξη αυτή δεν ήταν μια απλή συμβολική χειρονομία. Ήταν μια βαθιά θεολογική στάση ζωής. Ο Φραγκίσκος ζούσε το Πάσχα μέσα στη φτώχεια, όχι ως έλλειψη, αλλά ως ελευθερία και εμπιστοσύνη. Έτσι βίωνε το Πάσχα με την αρχική του σημασία: ως «πέρασμα» (Pesach, στα εβραϊκά), ως διαρκή μετάβαση από τον εαυτό του στον Θεό, από την αυτάρκεια στην εμπιστοσύνη, από τον κόσμο στον Πατέρα.
Για τον Φραγκίσκο, λοιπόν, το Πάσχα δεν είναι μια στιγμή του χρόνου, αλλά ένας τρόπος ύπαρξης. Είναι η συνεχής πορεία του ανθρώπου που, μέσα από την απλότητα, τη φτώχεια και την αγάπη, αφήνει πίσω του τον παλαιό άνθρωπο και βαδίζει προς τη ζωή του Αναστημένου Χριστού.
Και αυτή η πορεία παραμένει ανοιχτή και για εμάς.
+ Ιωάννης Σπιτέρης
