Η Εκδοτική Βιβλιοθήκη του Βατικανού (Libreria Editrice Vaticana) κυκλοφορεί έναν νέο τόμο του Πάπα Λέοντος ΙΔ΄ με τίτλο «Άοπλη και αφοπλιστική. Η ειρήνη είναι δώρο» (Disarmata e disarmante. La pace è un dono). Την επιμέλεια του έργου έχει ο Alessandro Banfi. Πρόκειται για την πρώτη ανθολογία που συγκεντρώνει ομιλίες και παρεμβάσεις του Πάπα σχετικά με την ειρήνη, από την ημέρα της εκλογής του, στις 8 Μαΐου 2025, οι οποίες προλογίζονται από ένα ανέκδοτο κείμενό του.
«Ειρήνη σε σας!»: αυτός ήταν ο πρώτος χαιρετισμός που απηύθυνε ο Αναστημένος Ιησούς στους Αποστόλους Του (Ιω. 20,19). Αυτό είναι και το πρώτο δώρο που ο Αναστημένος Χριστός πρόσφερε στους φίλους Του και σε ολόκληρο τον κόσμο: την ειρήνη. Το δώρο αυτό, όμως, δεν αποκτήθηκε χωρίς τίμημα. Το δοξασμένο σώμα του Διδασκάλου από τη Ναζαρέτ έφερε ακόμη τα τραύματα του Πάθους. Πέρασε μέσα από το μίσος, τη βία και τη σταύρωση του κόσμου. Ο Ιησούς Χριστός υπέστη την αδικία, άοπλος και αφοπλιστικός, και αναστήθηκε. Το ευαγγελικό μήνυμα εισήλθε τότε στην ιστορία και εξακολουθεί να εισέρχεται και σήμερα, όπως και πριν από δύο χιλιάδες χρόνια.
Η ειρήνη αποτελεί τον μεγάλο πόθο πολλών ανθρώπινων καρδιών, αλλά συγχρόνως απειλείται, καταπατείται και περιφρονείται. Σήμερα, 103 κράτη εμπλέκονται με κάποιον τρόπο σε πολεμικές συγκρούσεις. Τα όπλα συνεχίζουν να σκορπούν τον θάνατο στην Ουκρανία, στη Μέση Ανατολή, στο Σουδάν, στη Μιανμάρ, στην Υεμένη, στο Κονγκό και σε πολλές ακόμη περιοχές.
Ο αγαπητός μου προκάτοχος, ο Πάπας Φραγκίσκος, χρησιμοποίησε την έκφραση «Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος κατά τμήματα» για να περιγράψει αυτή τη διάχυτη κατάσταση συγκρούσεων, πρωτοφανή μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ανατρέχοντας τώρα στις παρεμβάσεις μου, που συγκεντρώνονται σε αυτή την ανθολογία, επιθυμώ να υπογραμμίσω ορισμένες σκέψεις που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικές.
Πρώτα απ’ όλα, η ειρήνη είναι ευθύνη. Αν η πρώτη μας αντίδραση μπροστά σε ένα πρόβλημα, σε μια ένταση ή σε μια προσβολή είναι να κρίνουμε, να κατηγορούμε ή ακόμη και να καταδικάζουμε τους άλλους, τότε είναι αναπόφευκτο να αναπτυχθούν γύρω μας η αδιαφορία και, στη συνέχεια, το μίσος. Υπάρχει ένας τρόπος να βλέπει κανείς την πραγματικότητα που καταστρέφει αντί να οικοδομεί. Η ειρήνη, αντίθετα, αρχίζει από εμένα. Αρχίζει από εμάς.
Ο Άγιος Αυγουστίνος έλεγε: «Οι καιροί είναι δύσκολοι, οι καιροί είναι σκληροί, καιροί συμφορών. Ζήστε όμως καλά και με την καλή σας ζωή αλλάξτε τους καιρούς· αλλάξτε τους καιρούς και δεν θα έχετε λόγο να παραπονιέστε». Δεν μπορούμε να ζητούμε την ειρήνη από τους ισχυρούς του κόσμου, αν δεν αρχίζουμε να τη ζούμε εμείς οι ίδιοι στις καθημερινές μας σχέσεις: στις οικογένειές μας, στα σπίτια μας, στις πόλεις μας και στους χώρους εργασίας μας. Η ειρήνη οικοδομείται με μικρές καθημερινές πράξεις: ένα χαμόγελο που προσφέρεται, μια προσβολή που συγχωρείται, έναν καλό λόγο.
Η ειρήνη θεμελιώνεται επίσης στην αλήθεια. Ακόμη και όσοι διεξάγουν πολέμους ισχυρίζονται ότι ενεργούν «στο όνομα της ειρήνης». Κανείς δεν ομολογεί ότι επιδιώκει τον πόλεμο για τον ίδιο τον πόλεμο. Ιδίως μετά τις τραγικές συνέπειες της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι, η προσφυγή στον πόλεμο αποτελεί ολοένα και περισσότερο μια «περιπέτεια χωρίς επιστροφή», όπως τόνισε ο Άγιος Ιωάννης Παύλος Β΄.
Έχω επανειλημμένα ανακαλέσει στη μνήμη τη συγκινητική έκκληση που απηύθυνε ο Άγιος Παύλος ΣΤ΄ στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών. Εκεί υπογράμμισε ότι οι άνθρωποι ενώνονται από μια συμφωνία που επισφραγίζεται με έναν όρκο ικανό να αλλάξει την ιστορία του κόσμου: «Ποτέ πια πόλεμος, ποτέ πια πόλεμος! Η ειρήνη, η ειρήνη πρέπει να καθοδηγεί το πεπρωμένο των λαών και ολόκληρης της ανθρωπότητας!».
Ιδιαίτερα στη σημερινή πυρηνική εποχή, πρέπει να διακηρυχθεί εκ νέου μια αλήθεια: δεν είναι τα πυρηνικά όπλα που γεννούν την ειρήνη, αλλά ο αφοπλισμός. Αυτή η αλήθεια, η οποία κατά τις προηγούμενες δεκαετίες φαινόταν αυτονόητη, καθώς παρατηρήθηκε αποκλιμάκωση των πυρηνικών εξοπλισμών, έχει σήμερα επισκιαστεί από μια νέα κούρσα εξοπλισμών που προκαλεί φόβο και ανησυχία. Όπως έγραψε ο τραγουδοποιός και ποιητής Μπομπ Ντίλαν, απευθυνόμενος ποιητικά στην ατομική βόμβα: «Σε μισώ, γιατί ο άνθρωπος σε δημιούργησε, ο άνθρωπος σε κατέχει και ο άνθρωπος σε χειρίζεται».
Η Εκκλησία θέτει σήμερα με ταπεινότητα ένα ερώτημα προς όλους: μπορεί η ανθρώπινη οικογένεια να συνεχίσει να κατοικεί τη γη υπό αυτές τις συνθήκες; Ο συνδυασμός του κυβερνοπολέμου με τον παγκόσμιο επανεξοπλισμό καθιστά το ερώτημα αυτό περισσότερο επίκαιρο από ποτέ.
Η ειρήνη χρειάζεται μάρτυρες. Η παρούσα ανθολογία το υπενθυμίζει μέσα από τη ζωή πολλών προσώπων. Ο μακάριος Φλοριμπέρ Μπουάνα Τσούι, οι Δούλοι του Θεού Τζόρτζιο Λα Πίρα και Ντόροθι Ντέι αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα ανθρώπων που προώθησαν την ειρήνη, αντιστάθηκαν στη διαφθορά, υπηρέτησαν τους φτωχούς και εργάστηκαν για τη διπλωματία.
Δίπλα σε αυτούς, υπάρχουν αμέτρητοι άγνωστοι πρωταγωνιστές της ειρήνης, άνθρωποι που ακολούθησαν τη φωνή της συνείδησής τους. Η ιστορία γνώρισε στιγμές όπου ο κόσμος βρέθηκε πολύ κοντά στην πυρηνική καταστροφή. Οι μαρτυρίες αναφέρουν ότι η απόφαση ενός και μόνο ανθρώπου, του Σοβιετικού αξιωματικού Στανισλάβ Πετρόφ, συνέβαλε στην αποτροπή μιας πιθανής παγκόσμιας πυρηνικής σύρραξης. Στις 26 Σεπτεμβρίου 1983, τα σοβιετικά ραντάρ ανίχνευσαν λανθασμένα εκτόξευση αμερικανικών διηπειρωτικών πυραύλων. Ο Πετρόφ, ακολουθώντας τη συνείδησή του και όχι το πρωτόκολλο, δεν ανέφερε την υποτιθέμενη επίθεση, αποτρέποντας έτσι μια πιθανή τραγωδία εκατομμυρίων θυμάτων.
Ένας κόσμος στον οποίο οι μηχανές, όσο εξελιγμένες και αν είναι, θα αποφασίζουν για τον βομβαρδισμό αθώων ανθρώπων θα ήταν πραγματικά τρομακτικός. Η συνείδηση ενός και μόνο ανθρώπου μπορεί να αποδειχθεί πολυτιμότερη από ολόκληρο τον κόσμο.
Τέλος, η ειρήνη έχει ανάγκη από ελπίδα. Η Εκκλησία θα συνεχίσει να κηρύττει την αγάπη προς κάθε άνθρωπο. Αν υπάρχει κάτι που αναζητά σήμερα ο κόσμος, είναι ένα μήνυμα ελπίδας για το μέλλον. Ας ατενίζουμε το αύριο με ελπίδα, έχοντας ανακαλύψει στο μήνυμα του Ιησού τη μοναδική αληθινή πηγή της. Διότι η ουσία της διδασκαλίας του Χριστού είναι ότι η αγάπη και η προσφορά της ζωής για τους άλλους νικούν τον θάνατο, τη μοναξιά και τη βία: «Εγώ ήρθα για να έχουν ζωή και να την έχουν σε αφθονία» (Ιω. 10,10).
Σε όσους κινδυνεύουν να παραδοθούν στην απόγνωση εξαιτίας των πολέμων που συνεχίζονται στον κόσμο, απευθύνω την προτροπή που ο Πάπας Πίος ΙΑ΄ απηύθυνε σε ολόκληρη την Εκκλησία: «Ας ευχαριστούμε τον Θεό που μας αξιώνει να ζούμε σε δύσκολους καιρούς. Τώρα δεν επιτρέπεται σε κανέναν να είναι μέτριος».
Είθε ο Θεός να μας οδηγεί πάντοτε στους δρόμους της μη βίας. Και είθε οι πιστοί και όλοι οι άνθρωποι καλής θελήσεως να μην παύσουν ποτέ να εργάζονται ως οικοδόμοι της ειρήνης, κάνοντας την ειρήνη υπόθεση ολόκληρης της ζωής τους.
ΠΗΓΗ: Vatican news
+Νικόλαος,
Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ.
