«Ουρουγουάη: πρέπει να ξεκινήσουμε! Πρέπει να επιστρέψουμε στα σπίτια, να πλησιάσουμε τους ανθρώπους, να ακούσουμε τα ερωτήματά τους και να τους φέρουμε τον Χριστό!»
Με δύναμη αντήχησε η προτροπή του Λέοντος ΙΔ΄, το πρωί της Κυριακής 8 Νοεμβρίου, από τον προαύλιο χώρο του Καθεδρικού Ναού της Φλόριντα, στην Ουρουγουάη. Περίπου 50.000 πιστοί συγκεντρώθηκαν για την περίσταση και ο Ποντίφικας τους χαιρέτισε σύντομα με το παπικό αυτοκίνητο, προτού προεξάρχει της Θείας Ευχαριστιακής Λειτουργίας κατά την εορτή της Παναγίας των Τριάντα Τριών, Προστάτιδος της χώρας.
Η Θεία Λειτουργία αποτελεί την τελευταία επίσημη υποχρέωση του Ποντίφικα πριν αναχωρήσει για την Αργεντινή, τον δεύτερο σταθμό του έκτου διεθνούς αποστολικού ταξιδιού του.
Μια ιστορία ελευθερίας
Η επιγραφή «Domus Dei nostri» (ο Οίκος του Θεού μας) δεσπόζει στο ιερό οικοδόμημα, όπου φυλάσσεται η ξύλινη εικόνα της Παναγίας, ύψους περίπου τριάντα εκατοστών, η οποία συνδέεται με την ανεξαρτησία της Ουρουγουάης.
Σε αυτήν εμπιστεύθηκαν τον εαυτό τους το 1825 οι «Τριάντα Τρεις Ανατολίτες» (Treinta y Tres Orientales), πατριώτες με επικεφαλής τον Χουάν Αντόνιο Λαβαλέχα και τον Μανουέλ Ορίμπε. Όταν αποβιβάστηκαν στην παραλία της Αγρασιάδα, με το σύνθημα «Ελευθερία ή Θάνατος», ξεκίνησαν την εξέγερση που θα οδηγούσε στη δημιουργία του σημερινού κράτους.
«Ευλογημένες από τον Κύριο»
Με «μεγάλο ενθουσιασμό» ο Λέων ΙΔ΄ απευθύνεται σήμερα «στους γιους και τις θυγατέρες αυτής της Ουρουγουανής γης», δηλώνοντας ότι έφθασε κοντά τους «ως προσκυνητής, για να μοιραστεί την πίστη και τη στοργή με την οποία αυτός ο λαός στρέφεται, εδώ και γενεές, προς τη Μητέρα του Θεού».
Στη συνέχεια, αντλεί έμπνευση από το ευαγγελικό επεισόδιο της Επισκέψεως της Παναγίας στην Ελισάβετ (Λκ 1, 39-47), καθώς και από το πρώτο ανάγνωσμα που αναφέρεται στην Ιουδίθ (Ιουδθ 15, 8-10), για να αναφερθεί στις δύο γυναίκες, οι οποίες συνδέονται μεταξύ τους με «σχεδόν την ίδια ευλογία».
Να μην υποκύπτουμε στον φόβο
Ιδιαίτερα στην Ιουδαία χήρα που σκότωσε τον στρατηγό Ολοφέρνη για να ελευθερώσει τον λαό της, η χριστιανική παράδοση αναγνωρίζει μια γυναίκα η οποία, σε μια δύσκολη στιγμή, «δεν επέτρεψε στον φόβο να την καταβάλει. Αντίθετα, έλαβε μια απόφαση που την οδήγησε να θέσει σε κίνδυνο την ίδια της τη ζωή, προκειμένου να επιτύχει μια νίκη για την οποία δεν απέδωσε στον εαυτό της την τιμή».
Και η Μαρία, με το δικό της «ναι», θέτει ολόκληρη τη ζωή της σε κίνδυνο και, μέσα από το Magnificat, αποδίδει στον Θεό κάθε τιμή και δόξα.
Τίποτε δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς τον Θεό
Η ακρόαση αυτών των λόγων ενώπιον της Προστάτιδος «αποκτά ιδιαίτερη απήχηση» στη μικρή εικόνα της Παναγίας, η οποία τοποθετήθηκε για την περίσταση επάνω στην Αγία Τράπεζα και συνδέεται με μια καθοριστική στιγμή της ιστορίας αυτής της λατινοαμερικανικής χώρας. Πρόκειται για την περίοδο κατά τις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα, όταν ακόμη και εκείνοι που αγωνίζονταν για την ελευθερία αυτής της γης στράφηκαν προς τη Μαρία, για να εμπιστευθούν στη δική της προστασία το νέο ξεκίνημα» επισημαίνει ο Πάπας.
Μια χειρονομία που υπενθυμίζει ότι «ούτε η ιστορία των λαών μπορεί να γίνει πλήρως κατανοητή, εάν παραμερίσουμε τον Θεό».
Μια ιστορία με γυναικεία παρουσία
Παρά το γεγονός ότι από τότε άλλαξαν οι γενεές, οι περιστάσεις, «ακόμη και η σχέση πολλών Ουρουγουανών με την πίστη», Εκείνη «παρέμεινε εδώ», προσθέτει ο Ποντίφικας, υπογραμμίζοντας τον ρόλο των γυναικών στη μετάδοση της πίστεως.
Η σκέψη του Πάπα Λέοντος στρέφεται στις μητέρες, «που έβαλαν στα χείλη των παιδιών τους τα πρώτα λόγια προσευχής», και στις γιαγιάδες, «που διατήρησαν ένα εικονοστάσι στο σπίτι», προσευχόμενες για τους ζωντανούς και τους κεκοιμημένους και καθιστώντας τον «Θεό παρόντα στα καθημερινά πράγματα της ζωής».
Ένα διακριτικό αλλά επίμονο πλέγμα, υφασμένο από γυναικεία χέρια, που συνέδεσε το νήμα της πίστεως με την καθημερινή ζωή ήδη από τους πρώτους χρόνους της Εκκλησίας.
Η πιο ακραία πιστότητα
Ο Λέων ΙΔ΄ αναφέρεται κατόπιν στη μορφή του Τιμοθέου και στη στοργική ανάμνηση της γιαγιάς του Λωίδας και της μητέρας του Ευνίκης, στις οποίες είχε κατοικήσει πρώτη εκείνη η «ανυπόκριτη πίστη» που αναγνώριζε σε αυτόν ο Απόστολος Παύλος.
Αλλά «και αυτή η γη», προσθέτει, «έχει γυναικεία ονόματα χαραγμένα στην ιστορία της πίστεώς της: την Αγία Μαρία Φραγκίσκη Ρουμπάττο και τις μακαρίες μάρτυρες Ντολόρες και Κονσουέλο Αγκιάρ-Μέγια».
Τρεις ζωές «πολύ διαφορετικές μεταξύ τους, αλλά όλες χαρακτηρίζονταν από μια πιστότητα που έφθασε μέχρι τα έσχατα όριά της».
Στις ρίζες της πίστεως βρίσκονται οι γυναίκες
Οι γυναικείες αυτές ιστορίες τις περισσότερες φορές δεν είναι καταγεγραμμένες στα βιβλία, αλλά αποτυπωμένες στη σιωπηλή μνήμη των σπιτιών και στην οικειότητα των σταθερών και αξιόπιστων χειρονομιών που επαναλαμβάνονται ημέρα με την ημέρα.
Και αυτό δεν αφορά μόνο την Ουρουγουάη.
Στις ρίζες της πίστεως συναντά κανείς «συχνά το όνομα μιας ξεχωριστής γυναίκας»: μιας μητέρας, μιας γιαγιάς, μιας αναδόχου, μιας μοναχής, μιας κατηχήτριας.
«Ίσως να μη θυμόμαστε όλα τα λόγια που μας είπαν, θυμόμαστε όμως πολύ καλά πώς προσεύχονταν, πώς μιλούσαν για τον Κύριο και με πόση πεποίθηση ζούσαν όσα μας δίδασκαν» υπογραμμίζει ο Πάπας.
«Σε όλες αυτές τις γυναίκες θα ήθελα σήμερα να απευθύνω ένα μεγάλο ευχαριστώ. Ευχαριστώ επειδή πίστεψαν, ευχαριστώ επειδή κράτησαν ανοιχτό σε τόσες πολλές οικογένειες έναν δρόμο προς τον Θεό».
Ανάμεσα στις προσευχές και τις θυσίες
Με αυτόν τον τρόπο ο Λέων ΙΔ΄ ευχαριστεί τις γυναίκες που μεταδίδουν την πίστη, για την πορεία που διήνυσαν μέσα από δύσβατα μονοπάτια και φωτεινούς δρόμους, μόνες ή χέρι με χέρι με κάποιον άλλον, πάντοτε όμως συνοδευόμενες από ψιθυριστές προσευχές και χωρίς να χάνουν ποτέ τον πολικό τους αστέρα.
Ορισμένες «στηρίχθηκαν σε μια οικογενειακή παράδοση που ερχόταν από μακριά, ενώ άλλες κατέβαλαν μεγαλύτερη προσπάθεια, ίσως χωρίς να βρίσκουν πάντοτε κατανόηση ή υποστήριξη μέσα στο ίδιο τους το σπίτι».
Πρόκειται για γυναίκες των οποίων η καρδιά συχνά βαραίνει από κάποιον «ιδιαίτερο πόνο», αναλογίζεται ο Πάπας.
Γυναίκες που δίδαξαν στα παιδιά τους να προσεύχονται, αλλά «σήμερα εκείνα τα παιδιά δεν προσεύχονται πια. Ή μίλησαν για τον Θεό στα εγγόνια τους και τώρα δεν γνωρίζουν εάν εκείνα τα λόγια άφησαν κάποιο ίχνος. Και μέσα στο ημίφως της ψυχής τους, αναρωτιούνται μερικές φορές εάν έκαναν κάτι λάθος ή εάν όλα αυτά πήγαν χαμένα».
Να προσεγγίσουμε εκείνους που βρίσκονται μακριά
Ο Επίσκοπος Ρώμης αναφέρεται στη μαρτυρία της Αγίας Μόνικας, οι προσευχές της οποίας συνόδευσαν επί χρόνια την πορεία του γιου της Αυγουστίνου, όταν εκείνος βρισκόταν «μακριά από τον Θεό». Και προτρέπει να μην θεωρούμε χαμένο τον σπόρο που έχει σπαρεί.
«Μητέρες και γιαγιάδες: μην κουραστείτε ποτέ να μεταδίδετε την πίστη! Κηρύξτε με τη ζωή και με τα λόγια σας. Επιμείνετε στην προσευχή, στην αγάπη και στην ελπίδα· επιμείνετε σε κάθε κατάλληλη και ακατάλληλη περίσταση. Κάντε το με υπομονή, χωρίς σκληρότητα και χωρίς να αποθαρρύνεστε».
Παρουσία και έμπρακτη μαρτυρία
Ο Πάπας, τον οποίο οι πιστοί διέκοπταν επανειλημμένα με χειροκροτήματα κατά τη διάρκεια της ομιλίας του, ενθαρρύνει να μην εγκαταλείπουμε την προσπάθεια, διότι «υπάρχουν πόρτες που εσείς δεν μπορείτε να ανοίξετε, αλλά ο Θεός μπορεί».
Στη συνέχεια απευθύνεται στους άνδρες, στους πατέρες και στους παππούδες:
«Τα παιδιά και τα εγγόνια σας έχουν ανάγκη να βλέπουν ότι η πίστη κατέχει μια συγκεκριμένη θέση στη ζωή των ανδρών της οικογένειάς σας».
Και τους καλεί να ακολουθήσουν το παράδειγμα του Αγίου Ιωσήφ, ο οποίος υπήρξε παρών με έμπρακτο τρόπο στην ανατροφή του Ιησού:
«Οι νέοι έχουν ανάγκη να σας βλέπουν να προσεύχεστε, να πλησιάζετε τα Μυστήρια, να συμπεριφέρεστε με σεβασμό στις συζύγους σας, να ζητάτε συγγνώμη και να ζείτε με εντιμότητα, ακόμη και όταν αυτό απαιτεί θυσίες. Ένα παιδί μαθαίνει πολλά βλέποντας ότι ο πατέρας του γνωρίζει να γονατίζει ενώπιον του Θεού, χωρίς γι’ αυτό να αισθάνεται λιγότερο άνδρας».
Για τη στήριξη των οικογενειών, ο Ποντίφικας καλεί τους Επισκόπους, τους ιερείς και τα αφιερωμένα πρόσωπα να ασκούν «με γενναιοδωρία την πνευματική τους πατρότητα και μητρότητα», στηρίζοντας όσους κλονίζονται και βοηθώντας πολλούς να ξαναβρούν τον δρόμο προς τον Θεό.
Η Μαρία, παράδειγμα για όλους
Εάν η μετάδοση της πίστεως σημαίνει «να οδηγούμε τους άλλους στον Χριστό», κανείς δεν μας δείχνει καλύτερα από τη Μαρία πώς να το κάνουμε.
Το μεγαλείο της «πηγάζει από τη σχέση της με τον Χριστό: Τον υποδέχεται, ζει από Εκείνον και οδηγεί τους άλλους σε Εκείνον».
Κατά την εορτή της Προστάτιδος της Ουρουγουάης, ο Λέων ΙΔ΄ ζητεί να προσευχηθούμε για όσους έχουν την ευθύνη της διακυβέρνησης, ώστε να επιδιώκουν «με ευθύτητα το κοινό καλό· για τις οικογένειες, τους νέους, όσους υποφέρουν, όσους αισθάνονται μακριά από τον Θεό» και για εκείνους που έχουν ανάγκη να αλλάξουν τη ζωή τους.
Η Μαρία, η οποία «σηκώθηκε και ξεκίνησε βιαστικά», μας δείχνει τον δρόμο που πρέπει να ακολουθήσουμε:
«Δεν μπορούμε να περιμένουμε πάντοτε να επιστρέψουν από μόνοι τους εκείνοι που απομακρύνθηκαν».
Και «ο καθένας γνωρίζει προς ποιον πρέπει να κάνει αυτό το βήμα: ίσως προς ένα παιδί, έναν φίλο, έναν γείτονα, κάποιον που έπαψε να πιστεύει εδώ και πολύ καιρό ή που δεν είχε ποτέ κοντά του έναν άνθρωπο να του μιλήσει για τον Θεό».
Να αγαπάμε και να μεταφέρουμε τον Χριστό στον πλησίον
Από εδώ προκύπτει η ευχή η Παναγία να μας διδάξει να «αναγνωρίζουμε τον Χριστό στον φτωχό, στον ασθενή και σε εκείνον που είναι μόνος, ώστε να Τον μεταφέρουμε εκεί όπου ακόμη δεν είναι γνωστός».
Αναγγέλλοντας ότι θα εναποθέσει το Χρυσό Ρόδο ενώπιον του αγάλματος της Παναγίας των Τριάντα Τριών, ο Λέων ανανεώνει την εμπιστοσύνη της Ουρουγουάης και όλων των κατοίκων της στην προστασία της Προστάτιδος της χώρας.
Τέλος, ο Επίσκοπος Ρώμης παρακαλεί ώστε τα παιδιά της να μπορέσουν «να αγαπήσουν τον Χριστό όπως Τον αγάπησε Εκείνη και να Τον μεταφέρουν στους άλλους όπως Εκείνη Τον μετέφερε».
Εγγύτητα και φίλοι
Την ευγνωμοσύνη του προς τον Ποντίφικα εκφράζει ο Επίσκοπος της Φλόριντα, ο Σαλεσιανός Αλφόνσο Μαρία Μπάουερ Ορμασαμπάλ, λαμβάνοντας τον λόγο στο τέλος της Θείας Λειτουργίας.
«Παιδιά, έφηβοι, νέοι, ενήλικες και ηλικιωμένοι: είμαστε όλοι ευτυχισμένοι που βρίσκεστε ανάμεσά μας, διότι ήλθατε για να μας ενισχύσετε στην πίστη», υπογραμμίζει ο Ιεράρχης, περιγράφοντας την Ουρουγουάη ως «χώρα εγγύτητας και κύκλων φίλων».
Πρόκειται για ένα έθνος του οποίου η ανεξαρτησία ανακηρύχθηκε στον λεγόμενο «Βωμό της Πατρίδας, ακριβώς κάτω από το βλέμμα της Παναγίας των Τριάντα Τριών», υπενθυμίζει ο σεβ/τατος Μπάουερ.
«Βρισκόμαστε στο σπίτι της, στο σπίτι της Μητέρας και Προστάτιδος της Ουρουγουάης, η οποία όχι μόνο συνόδευσε εκείνη τη γέννηση, αλλά συνεχίζει να φροντίζει τους γιους και τις θυγατέρες της».
Μια Εκκλησία που ενώνει
Ο Επίσκοπος ζητεί την πρεσβεία της Παναγίας για τα «προβλήματα που μας ταλαιπωρούν»: τη φτώχεια τόσων αγοριών και κοριτσιών και την έλλειψη εργασίας, τη μοναξιά και την απουσία νοήματος, τις εξαρτήσεις και τα προβλήματα ψυχικής υγείας, τον κοινωνικό κατακερματισμό και τη βία.
Ακόμη, μέσα σε έναν διχασμένο κόσμο, ο Επίσκοπος Μπάουερ εκφράζει την επιθυμία «να είμαστε μια Εκκλησία που ενώνει: δεν θέλουμε να παραμένουμε με σταυρωμένα τα χέρια μπροστά στη σημερινή ιεραποστολική πρόκληση».
Ο Επίσκοπος της Φλόριντα υπενθυμίζει, τέλος, τον μακάριο Υάκινθο Βέρα, ο οποίος έφθανε «ακούραστα σε κάθε γωνιά της πατρίδας του», και καλεί, ακολουθώντας το παράδειγμά του, «να μεταφέρουμε το Ευαγγέλιο εκεί όπου λείπουν το φως, το νόημα και η ελπίδα».
Ο αποχαιρετισμός σε μια μικρή χώρα με μεγάλη καρδιά
Μετά την ανταλλαγή των δώρων, ο Πάπας παίρνει και πάλι τον λόγο προτού αποχαιρετήσει την Ουρουγουάη, την οποία αποκαλεί «αγαπημένη χώρα», εκφράζοντας την ευγνωμοσύνη του προς «όσους κατέστησαν δυνατή» την επίσκεψή του: από τις Αρχές έως τους εθελοντές, από τις κοινότητες έως τις οικογένειες.
«Μου είχαν πει ότι, παρόλο που η Ουρουγουάη είναι μια σχετικά μικρή χώρα, ο λαός της έχει γενναιόδωρη καρδιά και είναι ένας λαός ικανός για μεγάλα πράγματα. Αυτό έγινε ολοφάνερο κατά τη διάρκεια αυτών των ημερών. Τα προετοιμάσατε όλα με εξαιρετικό τρόπο. Σας ευχαριστώ από καρδιάς!».
Όσα βιώθηκαν στο Μοντεβιδέο, στο Παϊσαντού και στη Φλόριντα «ακτινοβολούν στην υπόλοιπη χώρα και στον κόσμο», λέει ο Λέων ΙΔ΄, εν μέσω χειροκροτημάτων.
Εξηγεί ότι «αυτά είναι τα μαθηματικά της πίστεως: ό,τι λάβαμε και προσφέρουμε δωρεάν, με τη χάρη του Θεού, πολλαπλασιάζεται, ανοίγει ορίζοντες και εμπλουτίζει τη ζωή μας, δίνοντάς της ένα νέο νόημα».
Και προτρέπει όλους να συνεχίσουν «να πολλαπλασιάζουν την πίστη, την ελπίδα και την αγάπη, να ζουν και να αναγγέλλουν τη χαρά που πηγάζει από τη συνάντηση με Εκείνον, ώστε να αποκτήσουν μια ζωή πλήρη και καρποφόρα».
«Με τη μεσιτεία της Παναγίας των Τριάντα Τριών, παρακαλώ τον Θεό να ευλογήσει τον Ουρουγουανό λαό και να τον καθοδηγήσει σε δρόμους ενότητας και ειρήνης. Σας κρατώ στην καρδιά μου και σας ζητώ να συνεχίσετε να με συνοδεύετε με τις προσευχές σας. Ευχαριστώ, Ουρουγουάη!»
Τέλος, ο Ποντίφικας καθοδηγεί την Μαριανή προσευχή του Αγγέλου Κυρίου (Angelus) και εναποθέτει το Χρυσό Ρόδο στα πόδια του αγάλματος της Παναγίας των Τριάντα Τριών.
ΠΗΓΗ: Vatican news
+Νικόλαος,
Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ.
