Ο Πάπας εξήγησε το νόημα και τη γένεση της «Magnifica humanitas», της εγκυκλίου για τη «φροντίδα του ανθρώπινου προσώπου στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης», ενός εργαλείου που επηρεάζει τη ζωή, διαμορφώνει αποφάσεις και αλλάζει τον τρόπο διεξαγωγής του πολέμου. Ο Ποντίφικας ζήτησε να απελευθερωθεί η ΤΝ «από λογικές που τη μετατρέπουν σε εργαλείο κυριαρχίας, αποκλεισμού ή θανάτου» και καλεί σε «αφοπλισμό» των τεχνολογιών ώστε να τεθούν στην υπηρεσία του «κοινού καλού».
Όπως ο «Λέων» του παρελθόντος, ο Πάπας Λέων ΙΓ΄, έτσι και ο «Λέων» του σήμερα, ο Πάπας Λέων ΙΔ΄, στρέφει το βλέμμα του στις res novae, στα «νέα πράγματα» που προκαλούν την εποχή, την ιστορία και την ανθρωπότητα. Αν τότε ήταν η βιομηχανική επανάσταση με τις βαθιές αλλαγές στον κόσμο της εργασίας και τις νέες μορφές φτώχειας, σήμερα είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη, με τις δυνατότητες αλλά και τους κινδύνους της, που βρίσκεται στο επίκεντρο της σκέψης του Ποντίφικα, ο οποίος απευθύνει μια παγκόσμια έκκληση: «Να αφοπλίσουμε την ΤΝ».
«Η Τεχνητή Νοημοσύνη χρειάζεται σήμερα να “αφοπλιστεί”, να απελευθερωθεί από λογικές που τη μετατρέπουν σε εργαλείο κυριαρχίας, αποκλεισμού ή θανάτου».
Η ΤΝ να υπηρετεί την ανθρωπότητα, όχι την εξουσία των λίγων
Με αφορμή την 135η επέτειο της Rerum Novarum, ο Ποντίφικας αναστοχάζεται, στην πρώτη εγκύκλιο της Ποντιφικής διακονίας του με τίτλο Magnifica humanitas, τη Κοινωνική Διδασκαλία της Εκκλησίας στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
Να διακρίνουμε το μέλλον της ανθρωπότητας
Ο Πάπας Λέων μίλησε με μεταφορές αλλά και με ιστορικές αναφορές στην ομιλία που εκφώνησε στην Αίθουσα της Συνόδου, κατά την παρουσίαση της Magnifica humanitas, της πρώτης εγκυκλίου της παποσύνης του, που δημοσιεύθηκε το πρωί της 25ης Μαΐου. Ποτέ άλλοτε Πάπας δεν είχε παρευρεθεί στην αίθουσα όπου παρουσιάζεται επίσημα δικό του διδασκαλικό έγγραφο. Για πρώτη φορά επίσης, δίπλα σε καρδιναλίους και πανεπιστημιακούς, κάθονται και ειδικοί της υψηλής τεχνολογίας.
Ανάμεσά τους ο Κρίστοφερ Όλα, συνιδρυτής της Anthropic, τον οποίο ο Πάπας ευχαρίστησε αυθόρμητα «που αποδέχθηκε την πρόσκλησή μας». «Εκ μέρους της Εκκλησίας αποδέχομαι κι εγώ τη δική σας πρόσκληση να πορευθούμε μαζί», πρόσθεσε, «για να βρούμε έναν νέο δρόμο για την ανθρωπότητα».
Όλα αυτά αποτελούν ένδειξη της σημασίας και της προσοχής που δίνεται στο θέμα της εγκυκλίου, σύμβολο αλλά και σύμπτωμα της «σοβαρότητας της εποχής» που βιώνουμε, και η οποία προκαλεί ανησυχία στην Εκκλησία, που καλείται «να ερμηνεύσει τα νέα δεδομένα υπό το φως του Ευαγγελίου και της αξιοπρέπειας του ανθρώπου». Σε αυτή την αγωνία, ωστόσο, ο Λέων ΙΔ΄ αντιπαραθέτει την εμπιστοσύνη: «Την εμπιστοσύνη ότι, μαζί, μπορούμε να διακρίνουμε τα μεγάλα ζητήματα της εποχής μας και, συνεπώς, το μέλλον της ανθρωπότητας».
Στα χνάρια του Λέοντος ΙΓ΄
Πριν από εκατόν τριάντα πέντε χρόνια, ο Πάπας Βιντσέντσο Τζοακίνο Πέτσι παρατηρούσε την κατάσταση των εργατών και των οικογενειών που ξεριζώνονταν και φτωχοποιούνταν από τη ραγδαία βιομηχανική μεταμόρφωση και «κατάλαβε ότι η Εκκλησία δεν μπορούσε να παραμείνει αμέτοχη». Σε μια εποχή «ιστορικής καμπής» που «απειλούσε την ανθρώπινη αξιοπρέπεια», έγραψε την εγκύκλιο Rerum Novarum.
Με το ίδιο πνεύμα, ο Πάπας Πρεβόστ, που υπέγραψε συμβολικά τη Magnifica humanitas στις 15 Μαΐου, ημέρα δημοσίευσης της Rerum Novarum, δηλώνει ότι αισθάνεται «καλεσμένος να αντικρίσει μια άλλη μεγάλη μεταμόρφωση με τα μάτια της πίστης, με τη διαύγεια της λογικής, με ανοιχτότητα στο μυστήριο και με τις κραυγές των φτωχών και της γης να ηχούν στην καρδιά μου».
Αυτό είναι το νόημα των περίπου 200 σελίδων που αποτελούν καρπό δεκαετούς προβληματισμού εντός της Αγίας Έδρας σχετικά με τις νέες τεχνολογίες και την Τεχνητή Νοημοσύνη, η οποία σήμερα αγγίζει «πολλούς τομείς της ζωής μας», επηρεάζει αποφάσεις και «αλλάζει ριζικά τον τρόπο διεξαγωγής του πολέμου».
Επαγρύπνηση απέναντι σε νέες μορφές απανθρωποποίησης
Τρεις καρδινάλιοι παρουσίασαν στο Βατικανό την πρώτη εγκύκλιο του Λέοντος ΙΔ΄. Ο Καρδινάλιος Γραμματέας της Αγίας Έδρας τόνισε ότι «όπως μέσα από ένα πρίσμα, στη ψηφιακή μετάβαση αντανακλώνται ζητήματα όπως η αξιοπρέπεια…».
Καρπός ακρόασης
Πολλά είναι τα ερεθίσματα, οι σκέψεις και οι κατευθύνσεις αυτής της εγκυκλίου, που, όπως εξηγεί ο ίδιος ο Πάπας, έχουν μία μόνο ρίζα: «την ακρόαση».
Την ακρόαση επιστημόνων και μηχανικών που «εργάζονται με ειλικρινή ενθουσιασμό πάνω σε τεχνολογίες ικανές να ανακουφίσουν τεράστιες ανθρώπινες οδύνες»· την ακρόαση «πολιτικών ηγετών και δημόσιων λειτουργών που αναζητούν με επιμονή δίκαιους κανόνες»· την ακρόαση «γονέων και εκπαιδευτικών βαθιά ανήσυχων για το μέλλον των νέων γενεών».
«Έφτασαν επίσης σε μένα και άλλες φωνές, πολύ ανησυχητικές, σχετικά με ολοένα και πιο αυτόνομα οπλικά συστήματα, ουσιαστικά πέρα από κάθε ανθρώπινο έλεγχο. Ακούω εξαιρετικά ανησυχητικές αναφορές για αλγορίθμους που μπορούν να στερήσουν την πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη, στην εργασία και στην ασφάλεια, βασιζόμενοι σε δεδομένα διαποτισμένα από προκαταλήψεις και αδικίες».
Μαζί με αυτές τις φωνές, αντήχησε δυνατά και «η σιωπή όσων δεν έχουν φωνή όταν λαμβάνονται αποφάσεις», εξηγεί ο Πάπας Λέων, «αποφάσεις που κινδυνεύουν να δημιουργήσουν νέες μορφές αποκλεισμού και οδύνης».
Να αφοπλίσουμε…
Από όλα αυτά ωρίμασε μια πεποίθηση που ο ίδιος ο Ποντίφικας χαρακτηρίζει «ανησυχητική» και που αποτελεί τον άξονα της εγκυκλίου: «Η Τεχνητή Νοημοσύνη πρέπει να αφοπλιστεί».
«Η λέξη είναι ισχυρή, το γνωρίζω», παραδέχεται ο Λέων, «αλλά επιλέχθηκε συνειδητά, γιατί αυτή η εποχή χρειάζεται λέξεις ικανές να τραβήξουν την προσοχή, να αφυπνίσουν τις συνειδήσεις και να δείξουν δρόμους για την ανθρωπότητα».
…και να οικοδομήσουμε
Εδώ και καιρό η Εκκλησία δεσμεύεται υπέρ του πυρηνικού αφοπλισμού ως «υπηρεσία προς την ειρήνη και την αξιοπρέπεια της ανθρώπινης οικογένειας». Κατά ανάλογο τρόπο, «η Τεχνητή Νοημοσύνη χρειάζεται σήμερα να αφοπλιστεί», διότι «όπως η πυρηνική ενέργεια, πρέπει να είναι στην υπηρεσία όλων και του κοινού καλού». Και «οι αποφάσεις σχετικά με την τεχνολογία δεν πρέπει ποτέ να αποσπώνται από τη συνείδηση και την ευθύνη».
«Η ειρήνη δεν είναι μόνο η απουσία πολέμου· είναι η δικαιοσύνη εν δράσει. Όταν όμως η τεχνολογία αποδυναμώνει την κριτική μας ικανότητα, τότε τίθεται σε κίνδυνο η ίδια η ειρήνη. Ωστόσο, το να αφοπλίσουμε δεν αρκεί. Πρέπει να οικοδομήσουμε».
«Κανείς δεν ξαναχτίζει μόνος του»
Αυτή η τελευταία προτροπή, «να οικοδομήσουμε», ξυπνά στον Ρόμπερτ Φράνσις Πρέβοστ μια άλλη ιστορική ανάμνηση: τα χρόνια της ιεραποστολής του στο Περού. Ιδιαίτερα το 2017, όταν οι καταρρακτώδεις βροχές και οι πλημμύρες που προκάλεσε το φαινόμενο Ελ Νίνιο έπληξαν το βόρειο τμήμα της χώρας.
«Πολλές οικογένειες είδαν τα σπίτια τους να καταπίνονται από τη λάσπη, και το ίδιο συνέβη και με πολλούς δρόμους». «Εκεί», εκμυστηρεύεται ο Πάπας, «έμαθα ότι η ανοικοδόμηση δεν σημαίνει απλώς να αντικαθιστάς ό,τι καταστράφηκε. Σημαίνει να αποκαθιστάς δεσμούς, να επαναφέρεις την εμπιστοσύνη και να ξυπνάς την ελπίδα για το μέλλον. Και επιπλέον, κανείς δεν ξαναχτίζει μόνος του».
«Μόνο με ένα τόσο ολιστικό όραμα η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορέσει να προσανατολιστεί προς το κοινό καλό. Μόνο μαζί – όσοι σχεδιάζουν τα συστήματα και όσοι υφίστανται τις συνέπειές τους, οι πλουσιότερες και οι φτωχότερες χώρες, οι θεσμοί και τα άτομα, τα κέντρα εξουσίας και οι περιφέρειες – θα μπορέσουμε να οικοδομήσουμε ένα μέλλον όχι για λίγους προνομιούχους, αλλά για ολόκληρη την ανθρώπινη οικογένεια».
Η σοφία της Εκκλησίας
Αυτό είναι «ο πολιτισμός της αγάπης» που διακήρυξαν με δύναμη ο Άγιος Παύλος ΣΤ΄ και ο Άγιος Ιωάννης Παύλος Β΄. Γι’ αυτό και η Εκκλησία επιθυμεί, «με ταπεινότητα και παρρησία», να συμμετάσχει στον διάλογο για την ΤΝ:
«Δεν διαθέτουμε τεχνικές απαντήσεις, ούτε σκοπεύουμε να υποκαταστήσουμε όσους έχουν την αρμοδιότητα», σημειώνει ο Πάπας. «Προσφέρουμε όμως μια σοφία για τον άνθρωπο, την οποία η εποχή μας έχει απελπισμένα ανάγκη: κάθε πρόσωπο είναι μοναδικό και αναντικατάστατο, ένα ελεύθερο και νοήμον υποκείμενο προικισμένο με συνείδηση, ικανό να αναζητά τον Θεό, να υπηρετεί τους άλλους και να φροντίζει το κοινό μας σπίτι».
Κλείνοντας, ο Ποντίφικας απεύθυνε πρόσκληση προς όλα τα μέλη της Εκκλησίας και της ανθρώπινης οικογένειας:
«Ας μάθουμε να ακούμε ο ένας τον άλλον, να αντιμετωπίζουμε με θάρρος τις προκλήσεις του παρόντος και να συνεργαζόμαστε για την οικοδόμηση μιας πιο ανθρώπινης και αδελφικής κοινωνίας».
Η παρουσίαση της Magnifica humanitas, ευχήθηκε ο Πάπας Λέων ΙΔ΄, να αποτελέσει την απαρχή μιας εποχής «τεχνιτών της ελπίδας» που θα συνεχίσουν «να οικοδομούν το εργοτάξιο της εποχής μας».
ΠΗΓΗ: Vatican news
+Νικόλαος,
Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ.
