Στους χώρους της εκπαίδευσης οι άνθρωποι μαθαίνουν και ωριμάζουν μέσα από ιστορίες. Και συχνά οι εμπειρίες και οι προοπτικές που εμπλουτίζουν περισσότερο δεν προέρχονται από τις πιο ομαλές διαδρομές, αλλά από εκείνους που βρίσκουν σχεδόν πάντοτε κλειστές τις πόρτες της γνώσης: μετανάστες, πρόσφυγες, άνθρωποι που έχουν πληγεί από τη φτώχεια.
Ο Πάπας Λέων ΙΔ΄, υποδεχόμενος το πρωί της 25ης Ιουνίου τα μέλη της Ένωσης Ιησουιτικών Κολλεγίων και Πανεπιστημίων (Association of Jesuit Colleges and Universities), χάραξε τον δρόμο για μια επένδυση με τεράστιες δυνατότητες: να προσφερθεί στις πλέον μειονεκτούσες κοινωνικές ομάδες η δυνατότητα να «ωφεληθούν από μια ανώτερη εκπαιδευτική πορεία». Πρόκειται για μια πράξη που δεν συνιστά μόνο ένταξη, αλλά και αμοιβαία ανταλλαγή δώρων. Με αυτόν τον τρόπο, όπως τόνισε, θα μπορούν «να ενταχθούν πληρέστερα στις κοινωνίες στις οποίες ζουν, ενώ παράλληλα θα εμπλουτίζουν το σύνολο της φοιτητικής κοινότητας», αποτελούμενης από νέους στους οποίους διακρίνεται μια «απτή και αυξανόμενη δίψα για τον Θεό».
Οι προκλήσεις των σημερινών «εποχικών αλλαγών»
Η ακρόαση πραγματοποιήθηκε στην Αίθουσα του Κονσιστορίου και επικεντρώθηκε στις πολυάριθμες προκλήσεις των σημερινών «εποχικών αλλαγών». Ο Πάπας περιέγραψε την κοινωνία μέσα στην οποία λειτουργούν τα Πανεπιστήμια ως ολοένα και πιο εκκοσμικευμένη, όπου πολλοί «επιδιώκουν να εξαλείψουν κάθε αναφορά στον Θεό από τη δημόσια σφαίρα και τον λαϊκό πολιτισμό».
Η πολιτική, σημείωσε, δεν ανταποκρίνεται στην κραυγή των περιθωριοποιημένων, οι νέοι δυσκολεύονται να ελπίζουν, το φυσικό περιβάλλον υποβαθμίζεται από ιδιοτελή συμφέροντα, ενώ αυξάνεται η συνειδητοποίηση των πιθανών αρνητικών συνεπειών της τεχνητής νοημοσύνης. Πρόκειται για ένα σύνθετο σκηνικό, το οποίο, ωστόσο, μπορεί να αντιμετωπιστεί μέσω της εφαρμογής των τεσσάρων Καθολικών Αποστολικών Προτιμήσεων του Μοναχικού Τάγματος των Ιησουιτών Πατέρων, που επιβεβαίωσε ο Πάπας Φραγκίσκος το 2019. Ο Λέων ΙΔ΄ τις ανέλυσε υπό το πρίσμα των σημερινών προκλήσεων της ανώτατης εκπαίδευσης.
Όποιος σπουδάζει, αναζητά τον Θεό
Η πρώτη προτίμηση, «να δείχνουμε τον δρόμο προς τον Θεό μέσω των Πνευματικών Ασκήσεων και της διάκρισης», συνάδει με την ακαδημαϊκή δέσμευση, όπως είχε ήδη επισημάνει ο Επίσκοπος Ρώμης κατά την ποιμαντική του επίσκεψη στο Πανεπιστήμιο «La Sapienza».
«Όποιος διεξάγει έρευνα, αφιερώνεται στις σπουδές και αναζητεί την αλήθεια, στην ουσία αναζητεί τον Θεό, είτε το συνειδητοποιεί είτε όχι», υπογράμμισε.
Μέσα από την ακαδημαϊκή κοινότητα, επομένως, οι νέοι μπορούν να απαντήσουν στην «αυξανόμενη δίψα τους για τον Θεό», καθώς πολλοί από αυτούς –όπως επισήμανε ο Πάπας κατά την αγρυπνία προσευχής στη Βαρκελώνη στο πρόσφατο αποστολικό του ταξίδι στην Ισπανία– επανανακαλύπτουν τη χριστιανική πίστη, ορισμένες φορές έπειτα από μια περίοδο απομάκρυνσης από τον Θεό.
«Έτσι, τα μέλη των Ακαδημαϊκών σας κοινοτήτων θα μπορούσαν να φτάσουν σε μια προσωπική συνάντηση με τον Κύριό μας και να επιλέξουν ελεύθερα να Τον υπηρετήσουν στην καθημερινή τους ζωή», πρόσθεσε.
Προσφέροντας εργαλεία για την αλλαγή
Η δεύτερη προτίμηση, «να πορευόμαστε μαζί με τους φτωχούς και τους αποκλεισμένους του κόσμου», εντάσσεται σε μια εκπαιδευτική διαδικασία που δεν μπορεί να παραβλέπει τη διδασκαλία των αδικιών που υφίστανται όσοι ζουν στο περιθώριο της κοινωνίας.
Η ανάδειξη αυτών των αδικιών σημαίνει ότι προσφέρονται στις νέες γενιές αποτελεσματικά εργαλεία για την προώθηση μιας συστημικής αλλαγής, θεμελιωμένης στην αλληλεγγύη και το κοινό καλό.
«Είναι επίσης σημαντικό να προσφέρονται στους μετανάστες, τους πρόσφυγες και σε όσους έχουν χαμηλότερο κοινωνικοοικονομικό επίπεδο ευκαιρίες για να επωφεληθούν από μια προχωρημένη εκπαιδευτική πορεία. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορέσουν να ενταχθούν πληρέστερα στις κοινωνίες στις οποίες ζουν, ενώ παράλληλα θα εμπλουτίσουν το σύνολο της φοιτητικής κοινότητας με τις διαφορετικές εμπειρίες και προοπτικές τους», τόνισε.
Καλλιεργώντας τη νεανική ορμή
Η τρίτη προτίμηση, «να συνοδεύουμε τους νέους στη δημιουργία ενός μέλλοντος ελπίδας», υπενθυμίζει τον ρόλο των Πανεπιστημίων στην καλλιέργεια του ιδεαλισμού και του ενθουσιασμού των φοιτητών, χαρακτηριστικών που συνοδεύουν την αρχή της ακαδημαϊκής τους πορείας.
Αυτή η ορμή, εξήγησε ο Πάπας, πρέπει να αφεθεί να ανθίσει μέσα από τον κριτικό διάλογο με τη σκέψη μεγάλων μελετητών του παρελθόντος και του παρόντος, ώστε να «προσφέρει ένα αίσθημα ελπίδας και την υπόσχεση ότι τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν προς το καλύτερο».
«Σας καλώ να συνεχίσετε να καλλιεργείτε αυτό το αίσθημα ελπίδας μέσα στις κοινότητές σας, μέσω ευκαιριών διαλόγου, προσφοράς και προσευχής, έχοντας πάντοτε κατά νου ότι η Ανάσταση του Χριστού αποτελεί την ύψιστη πηγή της ελπίδας μας και ότι μαζί Του όλα είναι δυνατά», είπε.
Διαφυλάσσοντας το περιβάλλον και την ανθρωπιά
Τέλος, αναφερόμενος στην τέταρτη προτίμηση, τη συνεργασία για τη φροντίδα της δημιουργίας, ο Ποντίφικας ενθάρρυνε τους Πανεπιστημιακούς φορείς να συνεχίσουν προς αυτή την κατεύθυνση, οικοδομώντας κοινότητες που θα αποτελούν παραδείγματα οικολογικής βιωσιμότητας, απλότητας και ευγνωμοσύνης για τα δώρα του Θεού, εκπαιδεύοντας «μέσω του παραδείγματος και όχι μόνο μέσω της θεωρητικής διδασκαλίας».
Σε αυτό το πλαίσιο πρόσθεσε και μια τελευταία σκέψη σχετικά με τον αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία, όπως αναφέρεται στην εγκύκλιο Magnifica humanitas, ανοίγει νέους και ακόμη εν μέρει απρόβλεπτους ορίζοντες.
Τα πανεπιστήμια, κατέληξε, έχουν κρίσιμο καθήκον να αντιμετωπίσουν την αμφίσημη φύση της τεχνητής νοημοσύνης, επαναφέροντας στο προσκήνιο τις αρχές της Κοινωνικής Διδασκαλίας της Εκκλησίας, ώστε να παραμείνουν «επίκαιρες και αποτελεσματικές» απέναντι στην ψηφιακή επανάσταση.
ΠΗΓΗ: Vatican news
+Νικόλαος,
Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ.
