Ξεκινώντας από μια σκέψη του Πάπα Βενεδίκτου ΙΣΤ΄, σύμφωνα με την οποία η Ευρώπη, από την εποχή του Διαφωτισμού και έπειτα, ανέπτυξε σταδιακά έναν πολιτισμό που απέκλεισε τον Θεό από τη δημόσια σφαίρα, αρνούμενος την ύπαρξή Του ή υποστηρίζοντας ότι αυτή δεν μπορεί να αποδειχθεί, περιορίζοντας έτσι την πίστη σε μια καθαρά υποκειμενική και ιδιωτική διάσταση, δεν μπορούμε παρά να αναρωτηθούμε, υπό το φως των γεγονότων των τελευταίων εβδομάδων, αν η δύναμη της πίστης, η οποία για τόσο καιρό περιθωριοποιήθηκε από τα κυρίαρχα πολιτιστικά και πολιτικά πρότυπα της ηπείρου μας και περιορίστηκε στις καρδιές και στα σπίτια των Ευρωπαίων, δεν επανέρχεται σήμερα δυναμικά στον δημόσιο χώρο.
Δύο εντυπωσιακές εμπειρίες
Δύο γεγονότα, στα οποία γίναμε μάρτυρες τον τελευταίο μήνα, φαίνεται να υποδηλώνουν ότι, μέσα στα παγιωμένα θεσμικά και ιδεολογικά πλαίσια του κοσμικισμού, του ατομικισμού και της αθεΐας, αναπτύσσονται βαθιές κοινωνικές διεργασίες που διαφεύγουν από τις ερμηνείες των αυστηρά ορθολογιστικών σχημάτων σκέψης, πάνω στα οποία οικοδομήθηκε μεγάλο μέρος του σύγχρονου ευρωπαϊκού πολιτισμού.
Σχεδόν ταυτόχρονα, στο Βελιγράδι της Σερβίας και στην Ισπανία, από τη Μαδρίτη έως την Τενερίφη, εκδηλώθηκε μια έντονη και συγκινητική μαρτυρία πίστης, η οποία θέτει πολλά ερωτήματα, κυρίως σε όσους αρνούνται τη σημασία της στηριζόμενοι σε καθαρά ορθολογιστικά ερμηνευτικά σχήματα, περισσότερο παρά σε εκείνους που τη διαφυλάσσουν στην καρδιά τους και τη βιώνουν καθημερινά, ίσως χωρίς να συνειδητοποιούν πλήρως τη θαυμαστή της δύναμη.
Στο Βελιγράδι, η ευλάβεια προς τη Μητέρα του Θεού
Στο Βελιγράδι έφθασε από το Άγιον Όρος, από τη Μονή Βατοπεδίου, η Τιμία Ζώνη της Υπεραγίας Θεοτόκου, το ιερό κειμήλιο που η παράδοση θεωρεί ότι ανήκε στην Παναγία.
Στη μεγαλύτερη εκκλησία της σερβικής πρωτεύουσας, μέσα σε διάστημα περίπου δέκα ημερών, πραγματοποιήθηκε ένα εξαιρετικό προσκύνημα: περίπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι όλων των ηλικιών περίμεναν υπομονετικά, ημέρα και νύχτα, ακόμη και επί δέκα συνεχόμενες ώρες, προκειμένου να προσκυνήσουν το ιερό λείψανο, εκδηλώνοντας το βάθος της ευλάβειάς τους προς τη Μητέρα του Θεού.
Οι νέοι, μάρτυρες της πίστης στην Ισπανία
Μετά από αυτές τις εντυπωσιακές εικόνες γύρω από τον μεγάλο ναό του Βελιγραδίου, στην καρδιά της χριστιανικής Ανατολής, η μεγαλοπρεπής αποστολική επίσκεψη του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ στην Ισπανία, στη χριστιανική Δύση, ανέδειξε την εκπληκτική ζωτικότητα της πίστης του ισπανικού λαού και την αφοσίωσή του στον Ποντίφικα, μέσα σε μια κοινωνία όπου οι αξίες της νεωτερικότητας φαίνεται να κυριαρχούν.
Στην ίδια τη Μαδρίτη, κατά την υποδοχή που επιφυλάχθηκε στον Πάπα Λέοντα ΙΔ΄, μια πόλη που θεωρείται από τις πλέον σύγχρονες της Ευρώπης, περίπου ένα εκατομμύριο πολίτες, στην πλειονότητά τους νέοι, απέδειξαν ότι το νόημα της ζωής δεν μπορεί να αναζητηθεί αποκλειστικά στα κυρίαρχα πρότυπα του σύγχρονου πολιτισμού, αλλά ότι ο λόγος και η εγγύτητα του Πάπα εξακολουθούν να αποτελούν μια πραγματική δυνατότητα ανοίγματος προς τη διάσταση του υπερβατικού στην ανθρώπινη ύπαρξη.
Η δύναμη του δεσμού μεταξύ Εκκλησίας και λαού
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί επίσης η εξαιρετική ευαισθησία που επέδειξαν απέναντι σε αυτές τις λαϊκές διεργασίες τόσο ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ στην Ισπανία όσο και ο Πατριάρχης Πορφύριος στο Βελιγράδι.
Η διαθεσιμότητά τους απέναντι σε κάθε άνθρωπο, η ευλογία που προσέφεραν, ο λόγος τους, καθώς και η πραότητα που εξέφραζαν με τις χειρονομίες και το βλέμμα τους, μαρτυρούν τη δύναμη του δεσμού ανάμεσα στην Εκκλησία και τον λαό, ενός δεσμού που πολλοί θεωρούσαν σχεδόν διαλυμένο, ύστερα από πολυάριθμες εσωτερικές δυσκολίες και πολιτιστικές εκστρατείες που συχνά υπήρξαν ανοιχτά εχθρικές.
Η ταχύτατη επιτάχυνση της τεχνολογικής ανάπτυξης, και ιδιαίτερα της τεχνητής νοημοσύνης, φέρνει σήμερα τον άνθρωπο αντιμέτωπο με την πρόκληση της διατήρησης της ταυτότητάς του, αλλά και με τον κίνδυνο της αυξανόμενης αποξένωσης και της εγκλωβισμένης λογικής της επίγειας επιτυχίας και του καταναλωτισμού.
Ωστόσο, αυτές οι διεργασίες, που σε μεγάλο βαθμό αποτελούν το αποτέλεσμα της ίδιας εκείνης ευρωπαϊκής πολιτιστικής εξέλιξης που περιέγραψε ο Βενέδικτος ΙΣΤ΄, φαίνεται να αδυνατούν να σβήσουν ολοκληρωτικά τη σπίθα του υπερβατικού που υπάρχει στην καρδιά και στον νου του ανθρώπου: εκείνον τον αιώνιο δεσμό που ενώνει το δημιούργημα με τον Δημιουργό του.
Ακριβώς τη στιγμή που φαινόταν ότι η πρόοδος οδηγούσε αμετάκλητα στη διάλυση των τελευταίων δεσμών μεταξύ ανθρώπου και Θεού, τα γεγονότα που περιγράφηκαν παραπάνω, αυθεντικά λαϊκά προσκυνήματα, έδειξαν ότι αυτός ο δεσμός παραμένει ζωντανός, βαθύς και άφθαρτος.
Αφορμές προβληματισμού για την Ευρώπη
Στην Ευρώπη, την ήπειρο όπου η χριστιανική πίστη έφθασε σε μία από τις πληρέστερες ιστορικές της εκφράσεις, η ζωτικότητά της μαρτυρείται σήμερα κυρίως από τις νεότερες γενιές, εκείνες που είναι περισσότερο εκτεθειμένες στις προκλήσεις και τις μεταμορφώσεις της τεχνολογικής προόδου.
Υπό αυτή την έννοια, η εγκύκλιος Magnifica humanitas του Πάπα Λέοντος ΙΔ΄ φαίνεται να προσεγγίζει με ιδιαίτερη διαύγεια τα θεμελιώδη ζητήματα και τις καθοριστικές προκλήσεις της εποχής μας. Οι σκέψεις που περιέχονται σε αυτό το παπικό έγγραφο μοιάζουν να έχουν αγγίξει την καρδιά και τον νου πολλών ανθρώπων, όπως έγινε φανερό κατά την επίσκεψη του Αγίου Πατέρα στην Ισπανία.
Αν ξεκινήσουμε από τη σκέψη του Βενεδίκτου ΙΣΤ΄ σχετικά με την εξέλιξη του ευρωπαϊκού πολιτισμού από την Αναγέννηση έως τις ημέρες μας, ίσως μπορέσουμε να διακρίνουμε ορισμένα σημάδια αυτής της πιθανής χριστιανικής αναγέννησης ακριβώς μέσα από συμβολικές συμπτώσεις που μας παραπέμπουν στην περίοδο που προηγήθηκε άμεσα της Αναγέννησης.
Ο μεγάλος χριστιανικός 13ος αιώνας σημαδεύτηκε από σπουδαίες μορφές
Φέτος συμπληρώνονται οκτακόσια χρόνια από τον θάνατο του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης και επτακόσια ενενήντα χρόνια από τον θάνατο του Αγίου Σάββα της Σερβίας.
Δρώντας την ίδια ιστορική περίοδο, ο πρώτος στη χριστιανική Δύση και ο δεύτερος στη χριστιανική Ανατολή, κατάφεραν να ανοίξουν τις καρδιές των λαών στους οποίους αφιέρωσαν την πνευματική τους αποστολή, μέσα από τη δύναμη του παραδείγματος και της μαρτυρίας τους.
Εκείνη την εποχή, ο ευρωπαϊκός χριστιανισμός βίωνε μια περίοδο πλήρους άνθησης. Οι λαοί εμψυχώνονταν από μεγάλα πνευματικά κινήματα, τα οποία χαρακτηρίζονταν από εσωτερική μεταστροφή και προσκυνηματική πορεία.
Οι εικόνες που είδαμε στους δρόμους του Βελιγραδίου και στις ισπανικές πόλεις θα μπορούσαν άραγε να αποτελούν τα σημάδια μιας νέας εποχής;
Είθε οι προσευχές αυτών των μεγάλων χριστιανών αγίων, το έτος κατά το οποίο τιμούμε τη μνήμη τους με λαμπρές εκδηλώσεις, να καταστούν η πνευματική δύναμη μιας χριστιανικής αναγέννησης της Ευρώπης, τα πρώτα σημάδια της οποίας τα προσεκτικά μάτια και οι ανοιχτές καρδιές φαίνεται ήδη σήμερα να μπορούν να διακρίνουν.
ΠΗΓΗ: Vatican news
+Νικόλαος,
Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ.
