Μέσα στον θόρυβο της διεθνούς ανασφάλειας, των επιθετικών εξοπλισμών, των γεωπολιτικών εκβιασμών και των «κόκκινων γραμμών» που διαρκώς μετακινούνται, μια φωνή υψώθηκε από τη Ρώμη όχι για να προκαλέσει, αλλά για να υπενθυμίσει: «η ειρήνη δεν είναι ένα στρατηγικό εργαλείο· είναι μια ηθική υποχρέωση».
Ο Πάπας Λέων ΙΔ΄, στην τελευταία γενική ακρόαση, δεν μίλησε μόνο ως θρησκευτικός ηγέτης. Μίλησε ως φύλακας μιας ιστορικής μνήμης που βλέπει τα σήματα κινδύνου να αναβοσβήνουν και παραμένει πιστός στη διαχρονική αλήθεια: «η βία γεννά μόνο θάνατο· ποτέ δικαιοσύνη».
Αντλώντας λόγια από δύο μεγάλους προκατόχους του –τον Πίο ΙΒ΄ και τον Φραγκίσκο– ο Πάπας Λέων ΙΔ’ ανέδειξε όχι μόνο τη συνέχεια της Εκκλησίας στην υπεράσπιση της ειρήνης, αλλά και τη διαρκή επικαιρότητα των λόγων τους. Ο Πάπας Πίος ΙΒ’, στο κατώφλι του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, προέβλεψε την καταστροφή που η αλαζονεία των όπλων θα επέφερε. Ο Φραγκίσκος, μέχρι την τελευταία του πνοή, προειδοποιούσε ότι: «ο πόλεμος είναι πάντα μια ήττα». Ο Λέων ΙΔ΄ επαναφέρει τώρα αυτές τις φράσεις όχι ως ιστορικές παραπομπές, αλλά ως κραυγές αφύπνισης για το παρόν.
Στην εποχή των «σύγχρονων καταστρεπτικών όπλων», όρος που χρησιμοποίησε ο ίδιος ο Πάπας, το ερώτημα δεν είναι απλώς ποιος θα κερδίσει σε έναν πιθανό πόλεμο. Το ερώτημα είναι αν, μετά από μια τέτοια «νίκη», θα έχει απομείνει κόσμος ικανός να ζήσει μέσα σε αυτήν. Η πυρηνική απειλή, οι μη επανδρωμένοι φονικοί μηχανισμοί, οι κυβερνοεπιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές, μετατρέπουν πλέον τον πόλεμο από θέατρο μαχών σε εργοστάσιο απόλυτης απορρύθμισης της ζωής.
Σε αυτό το περιβάλλον, η Εκκλησία μπορεί να μοιάζει ξεπερασμένη όταν μιλά για «ανθρώπινη αξιοπρέπεια» και «διεθνές δίκαιο»! Κι όμως, ίσως είναι η μόνη που τολμά να θέσει το ερώτημα της συνείδησης χωρίς πολιτική ιδιοτέλεια. Όχι για να επιβάλει λύσεις, αλλά για να υπενθυμίσει τα όρια που η τεχνολογία ξεπερνά, και η ανθρωπότητα δεν μπορεί να αδιαφορήσει γι’ αυτά.
Όταν ο Πάπας Λέων ΙΔ’ μίλησε για την «οικογένεια της ανθρωπότητας» δε χρησιμοποίησε τον όρο με λυρικότητα. Το έκανε για να υπογραμμίσει ότι, όσο οι κοινωνίες σπρώχνονται προς τα άκρα —είτε από θρησκευτικές εντάσεις, είτε από μιλιταριστική προπαγάνδα, είτε από τον φόβο του «άλλου»— τόσο περισσότερο χρειάζονται θεσμούς και φωνές που θα διατηρούν την ενότητα της ανθρώπινης ύπαρξης ως αξία καθολική.
Ίσως το πιο σημαντικό μήνυμα που έστειλε ο Ποντίφικας ήταν αυτό: «Δεν πρέπει να συνηθίσουμε στον πόλεμο». Είναι φράση απλή, σχεδόν παιδική —αλλά και επαναστατική. Διότι αυτό ακριβώς είναι το μεγαλύτερο ρίσκο: όχι η έκρηξη μιας βόμβας, αλλά η έκλειψη της ευαισθησίας. Η στιγμή όπου οι κραυγές των πληγωμένων θα πάψουν να μας συγκινούν. Η στιγμή όπου οι αριθμοί των θυμάτων θα γίνουν γραμμές σε έναν πίνακα στατιστικής. Εκεί ακριβώς επεμβαίνει η Εκκλησία —ως φωνή που, αν δεν μας σώσει, τουλάχιστον θα μας θυμίσει ποιοι ήμασταν. Και ίσως, ποιοι μπορούμε ακόμη να είμαστε.
+Νικόλαος Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου- ‘Ανδρου-Μυκόνου
