Τα τελευταία χρόνια της ζωής του, ο Άγιος Φραγκίσκος βασανιζόταν από μια σειρά ασθενειών που του προκαλούσαν αφόρητους πόνους. Το σώμα του είχε φθαρεί τόσο πολύ από τις ασκήσεις και τη νηστεία, σε σημείο που ο ίδιος ζήτησε συγγνώμη από το «αδελφό σώμα» για τον τρόπο με τον οποίο το είχε κακομεταχειριστεί. Ωστόσο, εκείνο το σώμα ήταν απίστευτα περιζήτητο ήδη πριν πεθάνει και πολύ περισσότερο μετά το θάνατό του.
Ακόμη και σήμερα μπορεί να ειπωθεί ότι το γεγονός πως σχεδόν μισό εκατομμύριο άνθρωποι έχουν περάσει μπροστά από τη λάρνακα που περιέχει τα θνητά του λείψανα, αγιασμένα από το Άγιο Πνεύμα, αποκαλύπτει τη γοητεία που εκπέμπει αυτό το σώμα μετά από 800 χρόνια.
Πράγματι, από την Κυριακή 22 Φεβρουαρίου, οι πιστοί που έφταναν στην Ασίζη είχαν τη δυνατότητα να προσεύχονται μπροστά στα λείψανα του Αγίου Φραγκίσκου, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για την οκτακοσιοστή επέτειο από τον θάνατό του. Η έκθεση των λειψάνων διήρκεσε έως τις 22 Μαρτίου.
Συνήθως κρυμμένα από το βλέμμα των πιστών —εκτός από προηγούμενες εκταφές για επιθεώρηση και επιστημονική ανάλυση— τα οστά του Αγίου Φραγκίσκου εκτέθηκαν μόνο μία φορά, το 1978, σε πολύ περιορισμένο κοινό και για μία μόνο ημέρα. Τώρα, για έναν ολόκληρο μήνα, σχεδόν 15.000 με 20.000 πιστοί ημερησίως πέρασαν μπροστά από τα ιερά αυτά λείψανα.
Οι διοργανωτές τόνιζαν ότι δεν πρόκειται για πρακτική λειψανολατρίας, αλλά για πράξη προσευχής και πνευματικής μνήμης. Εξάλλου, ήδη από την εποχή των κατακομβών, οι χριστιανοί τιμούσαν τα λείψανα των μαρτύρων και δεν το βίωναν ως κάτι μακάβριο. «Η δημόσια έκθεση», προσθέτουν, «είναι μια πρόσκληση να ανακαλυφθεί εκ νέου η κληρονομιά του Φραγκίσκου».
Η μυστική ταφή
Το νεκρό σώμα και, κατόπιν, τα λείψανα του Αγίου Φραγκίσκου έχουν μια ιστορία που θυμίζει αστυνομικό θρίλερ. Η ιστορία της ταφής του Αγίου Φραγκίσκου χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερη μυστικότητα. Μετά τον θάνατό του, στις 4 Οκτωβρίου 1226, η σορός του ενταφιάστηκε στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, εκεί όπου είχε βαπτιστεί και είχε μάθει τα πρώτα γράμματα. Η ταφή αυτή, ωστόσο, δεν πραγματοποιήθηκε χωρίς δραματικά γεγονότα. Ένας αυτόπτης μάρτυρας αναφέρει: «Και παρόλο που ο μακάριος Φραγκίσκος είχε επιθυμήσει να ταφεί στην εκκλησία της Πορτσιούνκολα, οι άνθρωποι της Ασίζης —φοβούμενοι μήπως οι Περουτζινοί έρθουν να τον αρπάξουν εξαιτίας των θαυμάτων του— τον μετέφεραν και τον έθαψαν κοντά στα τείχη της πόλης, στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου».
Δύο χρόνια αργότερα, ο Φραγκίσκος ανακηρύχθηκε άγιος από τον Πάπα Γρηγόριο Θ΄, ο οποίος τον γνώριζε προσωπικά. Στις 25 Μαΐου 1230, η σορός του μεταφέρθηκε στη νέα βασιλική που είχε ανεγερθεί προς τιμήν του στην Ασίζη. Χωρίς, ωστόσο, να υπάρξει, και σε αυτήν την περίπτωση, «στρατιωτική επέμβαση». Πράγματι, καθώς μετέφεραν τη σορό του Αγίου, εισέβαλαν στην εκκλησία οι φρουροί του δήμου της Ασίζης και, φοβούμενοι μήπως κλαπεί —συνηθισμένο φαινόμενο εκείνης της εποχής— την έθαψαν σε ένα μυστικό σημείο της βασιλικής. Το σώμα του παρέμεινε κρυμμένο επί αιώνες, λόγω φόβων ότι το πλήθος θα επιχειρούσε να αποσπάσει τμήματα των λειψάνων. Οι φόβοι αυτοί δεν ήταν αβάσιμοι. Μερικά χρόνια πριν, οι κάτοικοι ενός κοντινού χωριού της Ασίζης είχαν κλέψει τα λείψανα του Αγίου Κρισπόλτο. Το 1231 σημειώθηκαν επεισόδια στην Πάδοβα γύρω από τα λείψανα του Αγίου Αντωνίου, ενώ την ίδια περίοδο το σώμα της Αγίας Ελισάβετ της Ουγγαρίας υπέστη ακρωτηριασμό από πιστούς που επιθυμούσαν να αποκτήσουν λείψανα.
Τόσο μεγάλη ήταν η ευλάβεια που έτρεφαν οι σύγχρονοί του για τον Φραγκίσκο, ώστε, πριν ακόμη πεθάνει, προσπαθούσαν να αποκτήσουν τη σορό του μελλοθανάτου. Διηγείται ένας βιογράφος του: «Ενώ ο Φραγκίσκος βρισκόταν στη Bagnara, οι ειδήσεις για τη νέα του κρίση έφτασαν γρήγορα στην Ασίζη, όπου –σύμφωνα με το έθιμο της εποχής– υπήρχε μεγάλη ανησυχία για την τύχη του, επειδή φοβούνταν ότι, αν πέθαινε σε άλλη πόλη, το πολύτιμο λείψανο που αποτελούσε το σώμα του θα στερούνταν από τη γενέτειρά του πόλη. Για τον λόγο αυτό οι κάτοικοι της Ασίζης έστειλαν στη Bagnara μια συνοδεία ιππέων, για να τον επαναφέρουν στην πατρίδα, προφανώς για να αποβιώσει στην Ασίζη».
Η ανακάλυψη του τάφου
Τα λείψανα του Αγίου παρέμειναν κρυμμένα για σχεδόν έξι αιώνες. Το 1818, οι Φραγκισκανοί του Ιερού Μοναστηριού της Ασίζης, με άδεια του Πάπα Πίου Ζ΄, ξεκίνησαν ανασκαφές για τον εντοπισμό του τάφου.
Μετά από 52 νύχτες εργασιών, στις 12 Δεκεμβρίου 1818, εντοπίστηκε μια ογκώδης λίθινη λάρνακα, ενσωματωμένη στον βράχο και προστατευμένη με σιδερένιες ράβδους και στρώματα σκυροδέματος. Η λάρνακα εκτίθεται σήμερα στην κρύπτη της βασιλικής του Αγίου Φραγκίσκου.
Στο εσωτερικό της βρέθηκε χάλκινη σαρκοφάγος που περιείχε τα λείψανα του Αγίου. Ο σκελετός διατηρούνταν σε σημαντικό βαθμό, γεγονός που προκάλεσε εντύπωση στους ερευνητές.
Επιστημονικές έρευνες
Το 1978 πραγματοποιήθηκε νέα αναγνώριση των λειψάνων για επιστημονική μελέτη. Οι ειδικοί διαπίστωσαν ότι τα οστά ανήκαν σε άνδρα ηλικίας περίπου 44–45 ετών, γεγονός που συμφωνεί με τα ιστορικά στοιχεία. Συγκεκριμένα, σημαντική είναι και η μαρτυρία του πρώτου βιογράφου του Αγίου, Tommaso da Celano, ο οποίος τον περιγράφει ως «μικρού αναστήματος». Ανθρωπομετρικές μετρήσεις επιβεβαίωσαν την περιγραφή αυτή, υπολογίζοντας το ύψος του περίπου στα 1,57–1,58 μέτρα.
Τα λείψανα καθαρίστηκαν, καταγράφηκαν με σύγχρονες μεθόδους και τοποθετήθηκαν εκ νέου στη σαρκοφάγο, ενισχύοντας την ιστορική βεβαιότητα για την αυθεντικότητα του τάφου. Νέα μελέτη πραγματοποιήθηκε και το 2015 με ακόμη πιο εξελιγμένες επιστημονικές μεθόδους.
Για έναν ολόκληρο μήνα, χιλιάδες πιστοί από όλο τον κόσμο μπόρεσαν να προσευχηθούν μπροστά σε αυτά τα ευλογημένα λείψανα. Πλέον, επέστρεψαν στον χώρο όπου αναπαύονταν επί αιώνες.
Μήνυμα για το σήμερα
Το προσκύνημα στα λείψανα του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης μάς γεμίζει σεβασμό και ευλάβεια. Όμως, πέρα από αυτά, εκείνο που παραμένει πραγματικά ζωντανό είναι η ίδια η προσωπικότητά του, το φωτεινό του παράδειγμα και το διαχρονικό μήνυμά του.
Ο Φραγκίσκος δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν, μιλά και σήμερα στον σύγχρονο άνθρωπο, καλώντας τον σε μια ζωή απλότητας, ειρήνης και αγάπης. Η αληθινή τιμή προς αυτόν δεν περιορίζεται στην εξωτερική ευλάβεια, αλλά συνεχίζεται στην προσπάθεια να ζήσουμε το πνεύμα του στην καθημερινότητά μας.
Πηγή: Felice Accrocca, Un corpo conteso. Gli ultimi giorni di Francesco d’Assisi, (Ένα διεκδικημένο σώμα. Οι τελευταίες ημέρες του Φραγκίσκου της Ασίζης) Assisi 2025
+ Ιωάννης Σπιτέρης
