Ο Πάπας δίνει στις Συνόδους τη δυνατότητα να απομακρύνουν Πατριάρχες
Να καλύψει ένα νομοθετικό κενό στον Κώδικα του Κανονικού Δικαίου των Ανατολικών Καθολικών Εκκλησιών αποσκοπεί η Αποστολική Επιστολή σε μορφή Ιδιόβουλου (Motu Proprio) του Λέοντος ΙΔ΄, με τίτλο Mutua concordia, η οποία δημοσιεύθηκε στις 29 Αυγούστου.
Με το νέο αυτό Ιδιόβουλο τροποποιούνται οι κανόνες 106 και 126 του Κώδικα και θεσπίζεται για πρώτη φορά συγκεκριμένη διαδικασία για την περίπτωση κατά την οποία η σχέση μεταξύ της Συνόδου της Ιεραρχίας και του Πατριάρχη έχει υποστεί «σοβαρή και ανεπανόρθωτη» ρήξη.
Οι νέες διατάξεις τίθενται «αμέσως σε ισχύ».
Νέα αρμοδιότητα της Συνόδου της Ιεραρχίας
Σύμφωνα με τον Κώδικα, στη Σύνοδο της Ιεραρχίας ανήκει η αρμοδιότητα της εκλογής του Πατριάρχη, της ανακοίνωσης της εκλογής του, της τέλεσης της ενθρόνισής του, καθώς και της αποδοχής της παραίτησής του, αφού προηγουμένως ζητηθεί η γνώμη του Πάπα.
Με το νέο Ιδιόβουλο, και πάντοτε με την επιφύλαξη των προνομίων της Αγίας Έδρας, η Σύνοδος καλείται να συμβάλει στην αποκατάσταση της πληγωμένης εκκλησιαστικής κοινωνίας. Σε περίπτωση σοβαρής αιτίας, μπορεί πλέον να ζητήσει από τον Πατριάρχη να παραιτηθεί και, εάν εκείνος δεν το πράξει, να προχωρήσει στη διαδικασία απομάκρυνσής του.
Η διαδικασία προβλέπει ότι στον Πατριάρχη πρέπει να διασφαλίζεται πλήρως το δικαίωμα υπεράσπισής του ενώπιον της Συνόδου.
Η τελική απόφαση, ωστόσο, δεν ολοκληρώνεται χωρίς τη συγκατάθεση του Πάπα. Σύμφωνα με τον Λέοντα ΙΔ΄, ο ρόλος του Ποντίφικα είναι να εγγυάται ότι οι Επίσκοποι θα μπορούν να εκφράσουν ελεύθερα την επιλογή τους, χωρίς οποιαδήποτε αθέμιτη εσωτερική ή εξωτερική πίεση.
Μέχρι σήμερα ο Κώδικας δεν περιείχε συγκεκριμένη διάταξη για την αντιμετώπιση μιας κατάστασης «σοβαρής και ανεπανόρθωτης διατάραξης της κοινωνίας» μεταξύ Πατριάρχη και Ιεράς Συνόδου της Ιεραρχίας.
Η Σύνοδος μπορεί να συγκληθεί ακόμη και χωρίς τον Πατριάρχη
Μια σημαντική αλλαγή αφορά και τη δυνατότητα σύγκλησης της Συνόδου.
Εάν ο Πατριάρχης παραλείπει να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις που προβλέπει ο Κώδικας, η Σύνοδος της Ιεραρχίας της τοπικής Ανατολικής Καθολικής Εκκλησίας μπορεί να συγκληθεί από τον αρχαιότερο κατά τα πρεσβεία χειροτονίας Επίσκοπο που έχει δικαίωμα ψήφου.
Εάν και αυτός δεν προχωρήσει στη σύγκληση, η αρμοδιότητα περνά στους επόμενους αρχαιότερους κατά τα πρεσβεία χειροτονίας Επισκόπους που είναι διαθέσιμοι και έχουν δικαίωμα ψήφου.
Με τον τρόπο αυτό εξασφαλίζεται ότι η συνοδική διαδικασία δεν θα μπορεί να εμποδιστεί από την αδράνεια του ίδιου του Πατριάρχη.
Πώς προβλέπεται η απομάκρυνση
Ο νέος κανόνας 126 προβλέπει ότι, όταν υπάρχει σοβαρή αιτία, την οποία αναγνωρίζει η Σύνοδος της Ιεραρχίας, η Σύνοδος μπορεί να ζητήσει από τον Πατριάρχη να παραιτηθεί από το αξίωμά του.
Εάν ο Πατριάρχης αρνηθεί να παραιτηθεί, ο αρχαιότερος κατά τα πρεσβεία χειροτονίας Επίσκοπος με δικαίωμα ψήφου αναλαμβάνει να προχωρήσει στην εκλογή νέου Προέδρου της Συνόδου.
Ο νέος Πρόεδρος θέτει στη συνέχεια σε μυστική ψηφοφορία την απομάκρυνση του Πατριάρχη. Για την απόφαση απαιτείται πλειοψηφία τουλάχιστον των δύο τρίτων των μελών της Συνόδου που έχουν δικαίωμα ψήφου.
Σε ολόκληρη τη διαδικασία πρέπει να διασφαλίζεται το δικαίωμα του Πατριάρχη να υπερασπιστεί τον εαυτό του ενώπιον της Συνόδου.
Μετά την απόφαση, ο Πρόεδρος ενημερώνει τον Πάπα. Η πατριαρχική έδρα καθίσταται κενή μόνο μετά τη συγκατάθεση του Ρωμαίου Ποντίφικα.
Ο «ιερός δεσμός» Πατριάρχη και Επισκόπων
Στο κείμενο του Ιδιόβουλου ο Λέων ΙΔ΄ υπογραμμίζει τη στενή σχέση που υπάρχει στις Ανατολικές Καθολικές Εκκλησίες μεταξύ του Πατριάρχη και της Συνόδου της Ιεραρχίας.
Ο Πατριάρχης προΐσταται της τοπικής Ανατολικής Καθολικής Εκκλησίας ως πατέρας και κεφαλή, tamquam pater et caput (ΚΚΑΕ, καν. 55), ενώ παράλληλα συγκαλεί και προεδρεύει της Ιεράς Συνόδου της Ιεραρχίας.
Η αρμονική σχέση μεταξύ Πατριάρχη και Επισκόπων αποτελεί, επομένως, βασική προϋπόθεση για μια καρποφόρα εκκλησιαστική ζωή, μέσα στην ενότητα του Αγίου Πνεύματος και προς όφελος ολόκληρης της Εκκλησίας.
Ο Κώδικας, ωστόσο, δεν προέβλεπε τι θα έπρεπε να συμβεί εάν «ο ιερός δεσμός μεταξύ του Pater et Caput και των άλλων Επισκόπων» διαρραγεί ανεπανόρθωτα.
Ο Λέων ΙΔ΄ κάνει λόγο για μια «σοβαρή πληγή» στην εκκλησιαστική κοινωνία, η οποία πρέπει να θεραπευθεί, σημειώνοντας ότι προς αυτή την κατεύθυνση έχουν εκφραστεί και αιτήματα πολλών Ανατολικών Ιεραρχών.
Αποκατάσταση της εκκλησιαστικής κοινωνία
Ο σκοπός της νέας νομοθεσίας δεν παρουσιάζεται ως τιμωρητικός, αλλά ως μέτρο για την αποκατάσταση της εκκλησιαστικής κοινωνίας.
Εάν η «εκκλησιαστική αρμονία» έχει υποστεί σοβαρή βλάβη, εξηγεί ο Πάπας, είναι απαραίτητο να αποκατασταθεί μέσα στο πλαίσιο της κοινωνίας της Εκκλησίας.
Γι’ αυτό, σε καταστάσεις ιδιαίτερης ανάγκης, στις οποίες η κοινωνία μεταξύ Πατριάρχη και Συνόδου έχει υποστεί σοβαρή και ανεπανόρθωτη διατάραξη, η Σύνοδος αποκτά τη δυνατότητα να «καλέσει τον Πατριάρχη να λογοδοτήσει για το έργο του».
Οι νέες διατάξεις καθορίζουν επίσης τις βασικές εγγυήσεις της διαδικασίας: τους σοβαρούς λόγους που προκάλεσαν τη ρήξη, τον τρόπο σύγκλησης της Συνόδου, την απαιτούμενη πλειοψηφία για την απομάκρυνση του Πατριάρχη και, κυρίως, τη διασφάλιση του δικαιώματος υπεράσπισής του.
Ποιες Εκκλησίες αφορά
Με τις νέες διατάξεις ο Πάπας επιδιώκει να ενισχύσει τις αρμοδιότητες των Ιερών Συνόδων της Ιεραρχίας των Ανατολικών Καθολικών Εκκλησιών, σύμφωνα με τη φύση τους ως Εκκλησιών sui iuris.
Πρόκειται για την αναγνώριση στις ίδιες τις Ανατολικές Καθολικές Εκκλησίες της δυνατότητας να αντιμετωπίζουν ζητήματα που αφορούν άμεσα την εσωτερική τους ζωή, καθώς είναι αυτές που βρίσκονται σε καλύτερη θέση να κατανοήσουν και να αξιολογήσουν τις συγκεκριμένες καταστάσεις.
Παράλληλα, ο Ρωμαίος Ποντίφικας διατηρεί έναν ρόλο εγγυητή της εκκλησιαστικής κοινωνίας και της ελευθερίας της συνοδικής διαδικασίας.
Οι διατάξεις του Ιδιόβουλου εφαρμόζονται, λόγω της φύσης τους, και στις Μείζονες Ανατολικές Καθολικές Εκκλησίες στις οποίες προΐσταται Αρχιεπίσκοπος, σύμφωνα με τον κανόνα 152 του Κώδικα των Κανόνων των Ανατολικών Καθολικών Εκκλησιών.
ΠΗΓΗ: Vatican news
+Νικόλαος,
Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ.
