Το κοινό καλό συνίσταται στην παράλληλη ανάπτυξη του ατόμου και της κοινωνίας και αποτελεί το κριτήριο με το οποίο πρέπει να αξιολογείται η ποιότητα των κοινωνικών και πολιτικών σχεδίων. Πρόκειται για ένα δίκτυο σχέσεων, οι οποίες κινδυνεύουν να αποδυναμωθούν σε μια εποχή τεχνολογικής ανάπτυξης που αναθέτει ολοένα και περισσότερο στη μηχανή την ανθρώπινη δράση, ενισχύοντας την εξατομίκευση και την υπερβολική προσωποποίηση και καθιστώντας λιγότερο αισθητές τις συνέπειες «επαίσχυντων» πράξεων κατά της ζωής, όπως ο φόνος, η γενοκτονία, η άμβλωση, η ευθανασία και η εκούσια αυτοκτονία. Ο κίνδυνος είναι να οδηγηθούμε σε μια αντίληψη της διαφορετικότητας ως απειλής: όχι πλέον ως δυνατότητας εμπλουτισμού, αλλά ως κινδύνου.
Αυτές είναι ορισμένες από τις σκέψεις που εξέφρασε ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ κατά τη Γενική Ακρόαση, στην οποία συμμετείχαν περίπου 25.000 άνθρωποι το πρωί της 16ης Σεπτεμβρίου, κάτω από τον ηλιόλουστο ουρανό της πλατείας του Αγίου Πέτρου.
Τεχνολογική ανάπτυξη και κοινωνικές σχέσεις
Η σημερινή σκέψη αποτελεί την τέταρτη κατήχηση του κύκλου πάνω στην Ποιμαντική Διάταξη για την Εκκλησία στον σύγχρονο κόσμο, Gaudium et spes, και επικεντρώνεται στο δεύτερο κεφάλαιο, το οποίο είναι αφιερωμένο στην «ανθρώπινη κοινότητα».
Από τη μία πλευρά, πράγματι, η τεχνολογική ανάπτυξη, η διάδοση των μέσων μαζικής ενημέρωσης και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και η ολοένα και μεγαλύτερη προσφυγή στην τεχνητή νοημοσύνη, ανοίγουν νέες δυνατότητες, καταργώντας φραγμούς και αποστάσεις· από την άλλη, οι σχέσεις τείνουν να γίνονται ολοένα και λιγότερο προσωπικές, περισσότερο εικονικές, και υπάρχει ο κίνδυνος να συνηθίσουμε να αναθέτουμε στους αλγορίθμους αποφάσεις που ανήκουν αποκλειστικά στην ανθρώπινη συνείδηση. Το να διασφαλίσουμε ότι οι κοινωνικές σχέσεις θα έχουν πραγματικό περιεχόμενο και προσωπικό βάθος αποτελεί, από αυτή την άποψη, τη συμβολή που η χριστιανική κοινότητα επιδιώκει να προσφέρει.
Ο άνθρωπος «έχει απόλυτη ανάγκη κοινωνικής ζωής»
Αντλώντας δύναμη από το δημιουργικό σχέδιο του Θεού, ο οποίος θεωρεί τους ανθρώπους «μία και μόνη οικογένεια», ο Ποντίφικας υπογραμμίζει ότι «η τελείωση του ανθρώπινου προσώπου και η ανάπτυξη της κοινωνίας» πρέπει να θεωρούνται «στενά αλληλένδετες». Επομένως, η αντιπαράθεση ή ο διαχωρισμός τους θα ισοδυναμούσε με ματαίωση και των δύο.
Αυτό επιβεβαιώνεται και από την πιο πρόσφατη ιστορία, συνεχίζει ο Επίσκοπος Ρώμης, καθιστώντας ακόμη πιο αναγκαίο να επαναλάβουμε ότι το ανθρώπινο πρόσωπο «έχει απόλυτη ανάγκη κοινωνικής ζωής» και «πρέπει να είναι η αρχή, το υποκείμενο και ο σκοπός όλων των κοινωνικών θεσμών».
Η διαφορετικότητα των προσώπων και των λαών στον κόσμο δεν πρέπει να θεωρείται κίνδυνος ή απειλή, αλλά δυνατότητα εμπλουτισμού και ανάπτυξης. Η αντιπαράθεση, η οποία ορισμένες φορές εκφυλίζεται σε βία, είναι καρπός της δύναμης της αμαρτίας και του τρόπου με τον οποίο αυτή επηρεάζει τις νοοτροπίες και τις πράξεις σε όλα τα επίπεδα, προκαλώντας καταστροφή και θάνατο. Χρειάζεται να ανοιγόμαστε ολοένα περισσότερο στη λογική της αμοιβαιότητας, της συμμετοχής και της φροντίδας, όπως συμβαίνει και μεταξύ των διαφορετικών μελών του ανθρώπινου σώματος.
Ο ορισμός του «κοινού καλού»
Για να διατυπώσει με μεγαλύτερη σαφήνεια αυτές τις σκέψεις, ο Λέων ΙΔ΄ επαναλαμβάνει τον ορισμό του κοινού καλού που περιλαμβάνεται στη Gaudium et spes:
Το σύνολο εκείνων των συνθηκών της κοινωνικής ζωής που επιτρέπουν τόσο στις ομάδες όσο και στα επιμέρους μέλη τους να επιτύχουν πληρέστερα και ευκολότερα την τελείωσή τους.
Η διαφύλαξη της ανθρώπινης ζωής
Από αυτή την αντίληψη προκύπτουν ορισμένες πρακτικές συνέπειες. Πάνω απ’ όλα, ο σεβασμός προς το ανθρώπινο πρόσωπο:
Όλα όσα στρέφονται κατά της ίδιας της ζωής, όπως κάθε μορφή φόνου, η γενοκτονία, η άμβλωση, η ευθανασία και αυτή ακόμη η εκούσια αυτοκτονία· όλα όσα παραβιάζουν την ακεραιότητα του ανθρώπινου προσώπου, όπως οι ακρωτηριασμοί, τα βασανιστήρια που επιβάλλονται στο σώμα και στον νου, οι ψυχολογικοί εξαναγκασμοί· όλα όσα προσβάλλουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, όπως οι απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης, οι αυθαίρετες φυλακίσεις, οι εκτοπίσεις, η δουλεία, η πορνεία, το εμπόριο γυναικών και νέων, καθώς επίσης και οι επαίσχυντες συνθήκες εργασίας, κατά τις οποίες οι εργαζόμενοι αντιμετωπίζονται ως απλά μέσα κέρδους και όχι ως ελεύθερα και υπεύθυνα πρόσωπα: όλα αυτά και άλλα παρόμοια είναι ασφαλώς επαίσχυντα.
Η υπέρβαση της «ατομικιστικής νοοτροπίας»
Κατά συνέπεια, το κοινό καλό συνεπάγεται τον σεβασμό προς εκείνους που σκέπτονται και ενεργούν διαφορετικά από εμάς, διότι κάθε ανθρώπινο πρόσωπο απαιτεί ίση κοινωνική δικαιοσύνη. Αυτό προϋποθέτει την υπέρβαση μιας «ατομικιστικής νοοτροπίας» και την υιοθέτηση μιας στάσης ευθύνης και συμμετοχής.
Αυτή η θεώρηση της ανθρωπότητας ως «κοινότητας προσώπων» αποτελεί πολύτιμη παρακαταθήκη που μας άφησε η Β΄ Σύνοδος του Βατικανού. Μας βοηθάει όλους να πραγματοποιούμε προσωπική και κοινοτική διάκριση, ώστε να αξιολογούμε με υπευθυνότητα τα σημερινά κοινωνικά και πολιτικά σχέδια, με βάση τα κριτήρια της αξιοπρέπειας του ανθρώπινου προσώπου, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ελεύθερης συμμετοχής στην οικοδόμηση του κοινού καλού. Διότι το μέλλον της ανθρωπότητας εξαρτάται από τη δέσμευση του καθενός να συνεργαστεί με τον Θεό και με τους αδελφούς του για την οικοδόμηση ενός κόσμου περισσότερο ανθρώπινου.
Οι χαιρετισμοί προς τους προσκυνητές
Στο τέλος της Γενικής Ακρόασης, ο Πάπας υποδέχθηκε τους ιερείς των Παρεκκλησίων των Ιταλικών φυλακών, συνοδευομένους από τον Γενικό Διευθυντή π. Ραφαέλε Γκριμάλντι, εκφράζοντας τη θερμή ευγνωμοσύνη του για το σημαντικό αυτό αποστολικό έργο που επιτελείται στους χώρους του ανθρώπινου πόνου.
Ιδιαίτερα, είμαι ευγνώμων προς τη Γενική Επιθεώρηση των ιερέων των Παρεκκλησίων και προς όλους εσάς για την πολύτιμη συνεργασία που προσφέρετε σε εμένα και στην Αρχιγραμματεία της Αγίας Έδρας, προκειμένου να προσφέρουμε πνευματική βοήθεια στη δοκιμαζόμενη ζωή τόσων αδελφών κρατουμένων, οι οποίοι γράφουν στον Πάπα για να του διηγηθούν τα δράματα και τις πληγές τους.
ΠΗΓΗ: Vatican news
+Νικόλαος,
Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ.
