Ο Αυγουστινιανός John Joseph Lydon McHugh, καναδικής καταγωγής αλλά Περουβιανός κατ’ επιλογή, όπως και ο Πάπας: «Στις συνοικίες της περιφέρειας του Μοντεβιδέο ή ανάμεσα στους κρατουμένους του Μπουένος Άιρες, επαναλάμβανε διαρκώς το μήνυμά του».
«Οι μόνοι που δεν μπορούν να περιμένουν είναι οι φτωχοί». Τα λόγια αυτά, με τα οποία ο Λέων ΙΔ΄ αποχαιρέτησε το Περού κατά την τελευταία Θεία Λειτουργία, αποτελούν το κριτήριο με το οποίο μπορεί κανείς να αποτιμήσει το αποστολικό του ταξίδι στον Νέο Κόσμο.
Ήταν μια μακρά διαδρομή –περισσότερα από 31.000 χιλιόμετρα– μέσα από χώρες, πολιτισμούς και διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές, κατά την οποία ο Λέων ΙΔ΄ ενσάρκωσε, με απλές αλλά ιδιαίτερα δυνατές χειρονομίες, εκείνη την προνομιακή επιλογή υπέρ των ελαχίστων, η οποία αποτελεί έναν από τους θεμελιώδεις πυλώνες της Εκκλησίας της Λατινικής Αμερικής, της οποίας ο ίδιος έγινε γνήσιο τέκνο.
«Η παρουσία του, γεμάτη προσοχή και αυθεντικότητα, στις Άνδεις, όπως και στις περιφερειακές συνοικίες του Μοντεβιδέο ή ανάμεσα στους κρατουμένους και τα άτομα με αναπηρία του Μπουένος Άιρες, αποτέλεσε μια διαρκή επιβεβαίωση, με ολόκληρη την ύπαρξή του, του μηνύματος: “Είμαι στο πλευρό σας. Εσείς βρίσκεστε στο κέντρο του Ευαγγελίου και αποτελείτε τον ακρογωνιαίο λίθο της ανθρωπότητας”.
Πρόκειται για μια αντιστροφή της κυρίαρχης αντίληψης, η οποία αποκλείει όσους δεν διαθέτουν εξουσία, πόρους ή υλική δύναμη», υπογραμμίζει ο Αυγουστινιανός John Joseph Lydon McHugh, καναδικής καταγωγής και Περουβιανός κατ’ επιλογήν, όπως και ο αδελφός του στην Αυγουστινιανή οικογένεια, ο Πάπας. Μαζί του έζησε και εργάστηκε στενά στο Τρουχίγιο κατά τη δεκαετία του 1990.
Ο πατήρ Χουάν, όπως τον αποκαλούν νότια του Ρίο Μπράβο, είναι θεολόγος με ειδίκευση στην Κοινωνική Διδασκαλία της Εκκλησίας και διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του σημερινού Πάπα. Μάλιστα, ο τελευταίος, όταν πλέον είχε αναλάβει καθήκοντα Προκαθημένου του Ποντιφικού Δικαστηρίου για τους Επισκόπους, έγραψε τον πρόλογο του βιβλίου του, με τίτλο Η Κοινωνική Διδασκαλία της Εκκλησίας, το οποίο εκδόθηκε στα ισπανικά το 2024 και επανεκδόθηκε στην Ιταλία από τον εκδοτικό οίκο Castelvecchi την περασμένη χρονιά.
Οι φτωχοί, οι αποκλεισμένοι και οι περιθωριοποιημένοι αποτελούν, λοιπόν, τον συνδετικό κρίκο του πρώτου λατινοαμερικανικού ταξιδιού του Λέοντα ΙΔ΄ ως Πάπα;
Ακριβώς. Σε καθεμία από τις τρεις χώρες που επισκέφθηκε, έδειξε ιδιαίτερη προσοχή προς αυτούς. Δεν περιορίστηκε μόνο στο να τους αναφέρει διαρκώς στις ομιλίες του. Προσέφερε ολόκληρο τον εαυτό του σε αυτούς.
Επισκέφθηκε τη συνοικία Barrio Borro στην πρωτεύουσα της Ουρουγουάης, καθώς και το Μικρό Cottolengo, το οποίο φιλοξενεί άτομα με σοβαρές αναπηρίες σε μια περιοχή έντονης κοινωνικής περιθωριοποίησης, στην απέραντη αστική περιφέρεια του Μπουένος Άιρες.
Στο Περού, μάλιστα, πραγματοποίησε μια πράξη με ιδιαίτερα ισχυρό συμβολισμό. Παρά την πρόσφατη επέμβαση στον πνεύμονά του, αρνήθηκε να ακυρώσει τη στάση στο Κούσκο, σε υψόμετρο άνω των 3.300 μέτρων, καθώς και στην Πουκαλπά, στον Αμαζόνιο, όπου η υγρασία είναι ιδιαίτερα έντονη.
Και στις δύο αυτές πόλεις βρέθηκε ακριβώς κατά τη δέκατη επέτειο της Παγκόσμιας Ημέρας των Φτωχών, την οποία καθιέρωσε ο Πάπας Φραγκίσκος. Ήταν ένα σημάδι συνέχειας με τη διδασκαλία του προκατόχου του, την οποία ο ίδιος επανερμηνεύει με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο.
Δεν θα μπορούσε να είναι σαφέστερη η επιλογή του να σταθεί στο πλευρό εκείνων που, σύμφωνα με το κυρίαρχο πρότυπο, “δεν υπολογίζονται”.
Μια άλλη κοινωνική ομάδα προς την οποία ο Πάπας εξέφρασε ιδιαίτερη εγγύτητα είναι οι νέοι. Οι μεγάλες συναντήσεις αποτέλεσαν έναν τρόπο να εκφράσει την εμπιστοσύνη του προς αυτούς, να τους μεταδώσει ελπίδα και να ανοίξει νέους ορίζοντες.
Πολύ συχνά, η νεολαία χαρακτηρίζεται ως επιφανειακή και αδιάφορη απέναντι στις πνευματικές και θρησκευτικές προσκλήσεις. Στην πραγματικότητα, όμως, οι νέοι έχουν βαθιά δίψα για νόημα. Και όταν ακούνε λόγια αυθεντικά, ανταποκρίνονται, όπως διαπιστώσαμε στο Μπουένος Άιρες και στο Τσικλάγιο.
Αναφερθήκατε στα λόγια του. Υπάρχουν κάποιες φράσεις που είπε ο Ποντίφικας κατά τη διάρκεια αυτού του ταξιδιού και σας εντυπωσίασαν ιδιαίτερα;
Το πρώτο μήνυμα που εκφώνησε στη Λίμα ενώπιον των πολιτικών και πολιτειακών αρχών.
Με την ευκαιρία εκείνη, ο Πάπας απηύθυνε ένα θεμελιώδες μήνυμα σχετικά με την αξία της δημοκρατίας:
“Τα γεγονότα του παρελθόντος αξίζει να αντιμετωπίζονται με δικαιοσύνη και ευαισθησία, αφήνοντας χώρο ώστε να αναπτυχθεί η ομόνοια και οι διαφορές να μπορούν να αντιμετωπίζονται με σεβασμό.
Η δημοκρατική ζωή προϋποθέτει την αναγνώριση ότι κανείς δεν κατέχει όλες τις απαντήσεις και ότι οι διαφορές δεν εμποδίζουν τους ανθρώπους να συμμερίζονται μια ειλικρινή μέριμνα για το καλό της χώρας.
Θα ήθελα να ενθαρρύνω όλους να καλλιεργούν την εντιμότητα, την ευθύτητα και τη διάθεση για συνάντηση, αρετές που στηρίζουν την εμπιστοσύνη μεταξύ των ανθρώπων και προσδίδουν σταθερότητα στη ζωή των θεσμών”.
Εκ πρώτης όψεως, δεν πρόκειται για κάτι καινούργιο. Για να κατανοήσουμε, όμως, το βαθύτερο νόημα αυτών των λόγων, πρέπει να τους εντάξουμε στο πλαίσιο μέσα στο οποίο ειπώθηκαν: το Περού.
Ο τόπος, το “πού”, δεν αποτελεί απλώς το σκηνικό, αλλά το κλειδί για την κατανόηση του περιεχομένου.
Η χώρα άλλαξε επτά Προέδρους μέσα σε μία δεκαετία και αρκετοί από αυτούς κατέληξαν στη φυλακή με κατηγορίες διαφθοράς. Η σημερινή πολιτική εμπλοκή ακολουθεί μια εξαιρετικά δύσκολη περίοδο, κατά τη δεκαετία του 1990, η οποία χαρακτηρίστηκε από βία και παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Όλα αυτά δημιούργησαν στους πολίτες μια γενικευμένη δυσπιστία απέναντι στην πολιτική.
Για να βγει η χώρα από αυτόν τον λαβύρινθο, ο Λέων ΙΔ΄ ζήτησε από τους πολιτικούς –στο κτίριο της Αποστολικής Νουντσιατούρας– να επιστρέψουν στον πρωταρχικό λόγο ύπαρξης της πολιτικής: να διασφαλίζει το κοινό καλό και όχι το προσωπικό συμφέρον και το ατομικό κέρδος.
Πρόκειται για μία από τις θεμελιώδεις αρχές της Κοινωνικής Διδασκαλίας της Εκκλησίας.
Το να την επαναλαμβάνει κανείς σε μια χώρα που βρίσκεται σε κρίση σημαίνει, ωστόσο, ότι έχει το θάρρος να εισχωρεί στις πιο σκοτεινές πτυχές της πραγματικότητας, για να αφήσει να εισχωρήσουν σε αυτές ακτίνες φωτός.
Ο κόσμος το αντιλήφθηκε πολύ καλά.
Παντού –και όχι μόνο στο «δικό του» Περού– είδαμε τεράστια πλήθη να συγκεντρώνονται για να χαιρετήσουν τον Λέοντα ΙΔ΄. Στις εκδηλώσεις συμμετείχαν επίσης πάρα πολλοί μη καθολικοί. Τι ήταν εκείνο που κατέκτησε ιδιαίτερα τους ανθρώπους;
Η ικανότητά του να προσφέρει, με γλυκύτητα και ανθρωπιά, μια πνευματική πυξίδα για την αντιμετώπιση των δραμάτων της εποχής μας. Να εμπνέει την πολιτική, ώστε να επιδιώκει πραγματικά το καλό των λαών. Αυτό ακριβώς είναι που βαθιά επιθυμούν οι άνθρωποι.
Εάν έπρεπε να συνοψίσετε αυτό το ταξίδι με μία εικόνα, ποια θα επιλέγατε;
Τον Λέοντα ΙΔ΄ να ψάλλει τον εθνικό ύμνο του Περού και να συγκινείται.
Ως άνθρωπος που απέκτησε την υπηκοότητα μιας άλλης χώρας, γνωρίζω τι σημαίνει να “επιλέγεις” μια πατρίδα για να γίνει η νέα σου πατρίδα.
Σε εκείνη τη χειρονομία υπήρχε ολόκληρη η λατινοαμερικανική του ταυτότητα, τόσο ως ανθρώπου όσο και ως Ποιμένα.
ΠΗΓΗ: Avvenire
+Νικόλαος
Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ.
