Το τρίπτυχο της Τεσσαρακοστής το ξέρουμε όλοι. Είναι η Νηστεία, η Προσευχή και η ελεημοσύνη. Με τις δύο πρώτες ασχοληθήκαμε ήδη στα τελευταία κείμενά μας. Σήμερα, συμπληρώνουμε το τρίπτυχο με την ελεημοσύνη ή αγαθοεργία.
Το να αναφέρεται κανείς σήμερα, στην αρετή της αγαθοεργίας, δεν είναι και τόσο δημοφιλές. Ωστόσο, σε όλη την ιστορία των θρησκειών, των ιερών τους βιβλίων, των σοφών τους, δεν υπάρχει ηθική συμπεριφορά που να μην θεωρείται η αγαθοεργία ως η «βασίλισσα των αρετών». Υπάρχουν πολυάριθμες μελέτες που ασχολούνται με την ανάγκη συμπαράστασης προς τους άπορους και τους φτωχούς τόσο από βιβλική, όσο από πατερική, θεολογική και ιστορική σκοπιά.
Εδώ θα αρκεστώ να υπενθυμίσω μερικά σημεία από την πρώτη Εγκύκλιο, που έγραψε το 2015, ο Πάπας Βενέδικτος ο 16ο: «Deus Caritas est – Ο Θεός είναι αγάπη». Πρόκειται για μία θαυμάσια βιβλική, πατερική και θεολογική σύνθεση, με τον αξεπέραστο τρόπο του μεγάλου θεολόγου Ioseph Ratzinger, για την αγάπη προς τον Θεό και τον πλησίον, αλλά κυρίως για την αγάπη προς τους αναγκεμένους.
Υπογραμμίζεται η αναγκαιότητα της προσωπικής δέσμευσης για την αγαθοεργία, αλλά τονίζεται έντονα και η εκκλησιαστική και η κοινοτική διάσταση της φιλανθρωπίας σε όλα τα επίπεδά της: από τη μικρή κοινότητα της τοπικής Εκκλησίας, μέχρι την παγκόσμια Εκκλησία στην ολότητά της.
Για να επιβεβαιωθεί αυτό, η Εγκύκλιος παραθέτει μερικά ιστορικά γεγονότα: Από νωρίς η Εκκλησία οργάνωσε τη φιλανθρωπική της δράση με την ίδρυση των επτά διακόνων, για την εξυπηρέτηση των φτωχών (πρβλ. Πράξεις 6, 5-6). Αργότερα ο μεγάλος χριστιανός συγγραφέας Τερτυλλιανός (+ μετά το 220) διηγείται πως η φροντίδα των χριστιανών, προς όσους βρίσκονται σε ανάγκη κάθε μορφής, προκαλούσε τον θαυμασμό των ειδωλολατρών. Και όταν ο Άγιος Ιγνάτιος της Αντιοχείας (+ γύρω στο 117) χαρακτηρίζει την Εκκλησία της Ρώμης ως «προεδρεύουσα της αγάπης», μπορούμε να υποθέσουμε ότι εκείνος, με αυτόν τον ορισμό, ήθελε να εκφράσει, με κάποιον τρόπο, και τη συγκεκριμένη δραστηριότητα της αγάπης σε αυτήν την Εκκλησία.
Χαρακτηριστικό για την Εκκλησία της Ρώμης είναι το παράδειγμα του διακόνου Αγίου Λαυρεντίου (+ 258). Σε αυτόν είχε ανατεθεί η φροντίδα για τους φτωχούς της Ρώμης. Όταν οι συνάδελφοι διάκονοι και ο Πάπας συνελήφθησαν από τους διώκτες του χριστιανισμού, δόθηκε στον Λαυρέντιο λίγος χρόνος για να παραδώσει στις πολιτικές αρχές τους θησαυρούς της Εκκλησίας. Ο Λαυρέντιος, αφού μοίρασε στους φτωχούς όσα χρήματα βρέθηκαν, παρουσίασε στις πολιτικές αρχές τους ίδιους τους φτωχούς, λέγοντας: «Ιδού οι αληθινοί θησαυροί της Εκκλησίας!».
Μια άλλη μορφή, αυτή του αυτοκράτορα Ιουλιανού του Αποστάτη (+ 363) μπορεί να αποδείξει ακόμη μια φορά, πόσο ουσιαστική ήταν για την Εκκλησία των πρώτων αιώνων η οργανωμένη και έμπρακτη αγάπη. Όταν έγινε αυτοκράτορας, αποφάσισε να αποκαταστήσει την ειδωλολατρία, την παλαιά ρωμαϊκή θρησκεία, αλλά θέλησε να μιμηθεί τους χριστιανούς στη φιλανθρωπία. Σε μία από τις επιστολές του έγραψε, ότι η μοναδική διάσταση του χριστιανισμού, που τον είχε εντυπωσιάσει, ήταν η φιλανθρωπική δραστηριότητα της Εκκλησίας. Ο Ιουλιανός, με αυτόν τον τρόπο, επιβεβαίωνε ότι η οργανωμένη αγάπη ήταν το αποφασιστικό χαρακτηριστικό της χριστιανικής κοινότητας, δηλαδή της Εκκλησίας.
Και η Εγκύκλιος καταλήγει, πως είναι απαραίτητο, όχι μόνο μεμονωμένα οι χριστιανοί να ασκούν φιλανθρωπία προς τους φτωχούς, αλλά και ολόκληρη η Εκκλησία, σε παγκόσμιο, εθνικό και τοπικό επίπεδο, να διαθέτει αποτελεσματικές οργανώσεις, για την αντιμετώπιση των αναγκών των άπορων αδελφών. Και αυτό «διότι η έμπρακτη αγάπη δεν είναι για την Εκκλησία ένα είδος κοινωνικής συμπαραστάσεως, που θα μπορούσε να ανατεθεί στους άλλους, αλλά ανήκει στη φύση της, είναι και έκφραση της ίδιας της φύσεώς της, την οποία δεν μπορεί να αρνηθεί».
Ξέρουμε πως όλες οι χριστιανικές Εκκλησίες, και όχι μόνο, διαθέτουν καλά οργανωμένες φιλανθρωπικές δομές, όπως οι Ορθόδοξες Μητροπόλεις και οι αδελφοί μας Ευαγγελικοί. Γνωρίζω μερικές από αυτές και τις εκτιμώ ειλικρινά. Συνήθως τα ΜΜΕ αγνοούν αυτή την πλευρά των Εκκλησιών.
Όσον αφορά την Καθολική Εκκλησία, η μεγαλύτερη -σήμερα- και πιο αποτελεσματική φιλανθρωπική της δραστηριότητα, είναι η «Κάριτας», που σημαίνει Αγάπη. Η Κάριτας είναι μια συνομοσπονδία 160 καθολικών οργανώσεων αρωγής, ανάπτυξης και κοινωνικών υπηρεσιών, που δραστηριοποιούνται σε περισσότερες από 200 χώρες και περιοχές παγκοσμίως. Συλλογικά και σε ατομική βάση, η αποστολή τους είναι να εργάζονται για την οικοδόμηση ενός καλύτερου κόσμου, ανακουφίζοντας τους φτωχούς και τους καταπιεσμένους, προωθώντας τη δικαιοσύνη και αποκαθιστώντας την αξιοπρέπειά τους.
Στη χώρα μας δραστηριοποιούνται σε εθνικό επίπεδο, η «Κάριτας Ελλάς» και σε τοπικό επίπεδο οι «Κάριτας» των διαφόρων επισκοπών (Σύρος, Τήνος, Θεσσαλονίκη, Κέρκυρα, Νάξος…). Αλλά υπάρχουν και σε ενοριακό επίπεδο. Σχεδόν όλες, είναι σωματεία Μη Κερδοσκοπικού Χαρακτήρα (ΜΚΟ) αναγνωρισμένα από το Κράτος. Κυρίως η Κάριτας Ελλάς και η Κάριτας Αθήνας, έχουν ασκήσει και συνεχίζουν να ασκούν, με εξαιρετική αποτελεσματικότητα, τη βοήθεια προς τους πρόσφυγες, ιδίως σε περιόδους κρίσης, σε τέτοιο βαθμό που τυγχάνουν θαυμασμού από κυβερνητικούς και διεθνείς οργανισμούς και παρουσιάζονται ως παράδειγμα προς μίμηση. Αλλά και σε τοπικό επίπεδο, οι εθελοντές της Κάριτας προσφέρουν τη βοήθειά τους στους φτωχούς και στους απόρους και στους κατά τόπους πρόσφυγες. Συχνά αντιπροσωπεύουν το αόρατο χέρι της Θείας Πρόνοιας, που γίνεται ορατό μέσω αυτών των ανθρώπων.
Θα ήθελα, επίσης, να υπενθυμίσω την αξιοθαύμαστη δραστηριότητα στη χώρα μας, των αδελφών της Μητέρας Τερέζας: «Οι Ιεραπόστολοι της Αγάπης», δοσμένες ολοκληρωτικά στους πιο φτωχούς από τους φτωχούς. Υπηρετούν σε δύο μοναστήρια στην Αθήνα και ένα στη Θεσσαλονίκη. Κάθε μέρα μοιράζουν στους φτωχούς δεκάδες ζεστά γεύματα, επισκέπτονται στους δρόμους τους ναρκομανείς, φιλοξενούν τις κακοποιημένες γυναίκες. Και τόσα άλλα. Και όλα αυτά χωρίς καμία επιχορήγηση. Ό,τι τους στέλνει η Θεία Πρόνοια. Και όλα αυτά, φυσικά, χωρίς καμία διάκριση θρησκείας ή εθνότητας.
+ Ιωάννης Σπιτέρης
