Αντιγράφω από την από 6-5-2015 Αίτηση – Δήλωση του τότε Προέδρου της ΙΣΚΙΕ Σεβ/τάτου Φραγκίσκου Παπαμανώλη, προς τον Προϊστάμενο του Πρωτοδικείου Αθηνών, για την καταχώρηση της Αρμενικής Καθολικής Εξαρχίας ως Θρησκευτικό Νομικό Πρόσωπο: «… ιδρύθηκε από τον Πάπα Ρώμης Πίο ΙΑ΄ την 21-12-1925 με Βούλα (Διάταγμά του) που συνιστά τη συστατική πράξη ίδρυσης της Εξαρχίας, η οποία, δυστυχώς, δεν σώζεται».
Επομένως η καθολική αρμενική κοινότητα, με έδρα την Εξαρχία της οδού Ρενέ Πυώ 2 και το ναό του Αγίου Γρηγορίου Φωτιστή (ο οποίος θεμελιώθηκε τον Ιούνιο 1927) στην περιοχή Νέου Κόσμου της Αθήνας, συμπληρώνει 100 χρόνια ιστορίας στην Ελλάδα.
Δεν αριθμεί πάνω από 100 οικογένειες, 200 μέλη αναφέρεται στη Wikipedia. Μάλλον δεν ξεπέρασε ποτέ, ιστορικά και για διάρκεια, τους 500 πιστούς στην Αθήνα. Την τελευταία δεκαετία πάντως εκατοντάδες αρμενοκαθολικοί από τη Συρία που βρίσκονται ως πρόσφυγες στη χώρα μας, ζήτησαν βοήθεια από την Εξαρχία και εξυπηρετήθηκαν: οι μεγαλύτερες κοινότητες Αρμενίων καθολικών ζουν στη Βηρυτό του Λιβάνου και στο Χαλέπι της Συρίας.
Δεν είναι ευρέως γνωστό αλλά ήταν οι Ιππότες της Μάλτας που βοήθησαν τους Αρμένιους Πρόσφυγες, διωκόμενους από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, να εγκατασταθούν στην Ελλάδα και να αποκτήσουν γη (για εκκλησία και σχολείο) στην περιοχή του Νέου Κόσμου.
Ο πρώτος εκκλησιαστικός «υπεύθυνος» στην Ελλάδα υπήρξε ο Καπουκίνος ιερομόναχος Κύριλλος Ζοχραμπιάν (C. G. Zohrabian), γεννημένος στην Τουρκία. Αποδεχόμενος αίτημα του Καθολικού Αρχιεπισκόπου Κερκύρας πήγε στο νησί να βοηθήσει τους εκεί αφιχθέντες χιλιάδες αρμένιους πρόσφυγες. Παρέμεινε στη χώρα μας από το 1923 ως το 1938, από το 1925 ως ο πρώτος Έξαρχος των Αρμενίων Καθολικών της Ελλάδας, χωρίς να λάβει τον τίτλο του Επισκόπου για να μην προσβάλει την Ορθόδοξη Εκκλησία… Διέσχιζε, συνεχώς, όλη την Ελλάδα (ενδεικτικά: Θεσ/νίκη, Αλεξανδρούπολη, Καβάλα, Βόλο, Ρόδο, Σάμο, Αθήνα) φροντίζοντας για τη στέγαση και τη μόρφωση όλων των Αρμενίων, στηριζόμενος στη βοήθεια των Ιπποτών της Μάλτας, του Τάγματός του και των καθολικών εκπαιδευτικών ταγμάτων. Μετά το 1938 συνέχισε τη δράση υπέρ του λαού του σε Τουρκία, Ευρώπη και Λατινική Αμερική, ενώ έλαβε μέρος και στη Β΄ Σύνοδο του Βατικανού.
Την 24-1-2024, ο Πάπας Φραγκίσκος αναγνώρισε τις «ηρωικές αρετές» του, πρώτο στάδιο στη διαδικασία αγιοκατάταξης.
Τον διαδέχθηκε ο Χοβσανές Γκαμσαραγκάν (1938-45), υπεύθυνος και του αρμενικού σχολείου, ο οποίος εξασφάλισε την επιβίωση των συμπατριωτών του κατά τη γερμανική κατοχή με συσσίτια και συγκέντρωση τροφίμων. Η στάση του θεωρήθηκε ύποπτη από τους Βρετανούς και συνελήφθη. Τελικά ελευθερώθηκε και έφυγε προς τη Συρία.
Ο π. Ιωσήφ Χαντζιάν τον διαδέχθηκε για μια μακρά περίοδο (1947- 1973), στην οποία πολλοί Αρμένιοι αναζήτησαν το μέλλον τους σε άλλες χώρες, ακόμα και στη «μητέρα» Αρμενία, που βρισκόταν εντός της ΕΣΣΔ.
Στη συνέχεια, ο για χρόνια συνοδοιπόρος του π. Ιωάννης Κουγιουνιάν ή Κοϊνιάν ανέλαβε ως μοναδικός κληρικός της Εξαρχίας ( 1973 -1991).
Ο γεννηθείς στον Πειραιά π. Ηλίας Καρακεχαγιάν (1932- 2021) ήταν ο επόμενος Έξαρχος (1991 – ως αρχές 2005), με ταυτόχρονα καθήκοντα και σε περιοχές της Ανατολικής Ευρώπης και της Ασίας.
Από 21-3-2015 ως 23-1-2025 Έξαρχος ήταν ο Σύριος π. Ιωσήφ Μπαζούζου ο οποίος, μετά την παραίτησή του, επέστρεψε στο Χαλέπι.
Τέλος, από τις 25-1-2025 Έξαρχος είναι ο π. Mikael Bassale, ο οποίο γεννήθηκε την 16-1-1969 στη Βηρυτό του Λιβάνου.
Φυσικά, όταν κάποιος αναφέρεται στη Αρμενική Εξαρχία δεν μπορεί να ξεχάσει την «ψυχή» των δραστηριοτήτων της Εξαρχίας, εδώ και δεκαετίες, την κυρία Τακουή Μαρκαριάν!
Πολύτιμες πληροφορίες βρήκα στο περιοδικό «Αρμενικά» τεύχος Ιανουαρίου – Μαρτίου 2012, που υπάρχει στο διαδίκτυο
Φωτογραφίες ναού και π. Bassale από το facebook της Εξαρχίας
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΕΒΑΝΤΗΣ
Μέλος Συνοδικής Επιτροπής ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗ
