Το ποσοστό των παιδιών που ζουν σε εμπόλεμες ζώνες έχει σχεδόν διπλασιαστεί, από το 10% τη δεκαετία του 1990 σε περίπου 19% σήμερα. Στις 4 Ιουνίου τιμάται η Διεθνής Ημέρα Αθώων Παιδιών Θυμάτων Επιθετικότητας, που θεσπίστηκε από τον ΟΗΕ το 1982.
Η σκέψη πηγαίνει αναπόφευκτα πρώτα σε εκείνα τα παιδιά: ήταν τουλάχιστον 150, ηλικίας από επτά έως δώδεκα ετών, μαθητές του δημοτικού σχολείου Shajareh Tayyebeh στη Μινάμπ, στη νότια επαρχία Χορμοζγκάν του Ιράν. Στις 28 Φεβρουαρίου σκοτώθηκαν κατά τις στρατιωτικές επιθέσεις που εξαπέλυσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν. Πρόκειται για ένα από τα περιστατικά που αποτυπώνουν με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο το νόημα της Διεθνούς Ημέρας Αθώων Παιδιών Θυμάτων Επιθετικότητας, η οποία καθιερώθηκε από τον ΟΗΕ το 1982 και τιμάται κάθε χρόνο στις 4 Ιουνίου, υπενθυμίζοντας ότι, περισσότερο από ποτέ, τα παιδιά δεν αποτελούν απλώς «παράπλευρες απώλειες». Στους σύγχρονους πολέμους είναι συχνά τα πρώτα θύματα.
Οι νέες δυναμικές των συγκρούσεων
Τα παιδιά πλήττονται επειδή στο επίκεντρο των συγκρούσεων βρίσκονται ολοένα και περισσότερο οι μεγάλες πόλεις και οι μητροπολιτικές περιοχές, που θεωρούνται στρατηγικής σημασίας καθώς συγκεντρώνουν την πολιτική εξουσία και τις κρίσιμες υποδομές. Πλήττονται επίσης επειδή, στην εποχή των κοινωνικών δικτύων και της άμεσης εικόνας, τα χτυπήματα σε αστικά κέντρα παράγουν ισχυρό επικοινωνιακό αντίκτυπο, σπέρνουν τον πανικό και αυξάνουν την πολιτική πίεση. Τέλος, καθοριστικό ρόλο παίζουν τα drones, τα τηλεκατευθυνόμενα όπλα που έχουν μεταμορφώσει τον τρόπο διεξαγωγής των πολέμων: είναι οικονομικά, δύσκολα στην αναχαίτιση και ολοένα πιο διαδεδομένα. Παρότι παρουσιάζονται ως συστήματα υψηλής ακρίβειας, καταλήγουν συχνά να προκαλούν θύματα μεταξύ των αμάχων.
Από τη Γάζα και τον Λίβανο έως το Σουδάν και την Ουκρανία
Τα αποτελέσματα είναι δραματικά ορατά στη Γάζα. Σύμφωνα με τη UNICEF, από την έναρξη της σύγκρουσης τον Οκτώβριο του 2023, έχουν σκοτωθεί 21.000 παιδιά, 45.000 έχουν τραυματιστεί ή ακρωτηριαστεί, 56.000 έχουν μείνει ορφανά, ενώ ένα εκατομμύριο παιδιά χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια, ψυχολογική υποστήριξη και ιατρική περίθαλψη. Η πραγματικότητα αυτή αποτυπώθηκε και στους βομβαρδισμούς της περασμένης νύχτας, όπου από τα επτά θύματα τα τέσσερα ήταν παιδιά. Αντίστοιχα τραγική είναι η κατάσταση στο Σουδάν. Σύμφωνα και πάλι με τη UNICEF, μόνο κατά τις πρώτες 90 ημέρες του 2026, τουλάχιστον 245 παιδιά σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν. Τον Οκτώβριο του 2025, επίθεση σε κέντρο εκτοπισμένων στο Αλ Φάσερ του Νταρφούρ προκάλεσε τον θάνατο τουλάχιστον 17 παιδιών, μεταξύ των οποίων και ενός βρέφους μόλις επτά ημερών.
Στην Ουκρανία, η εντατικοποίηση των ρωσικών επιθέσεων τις τελευταίες ημέρες έχει καταστροφικές συνέπειες για τον άμαχο πληθυσμό. Την 1η Ιουνίου, στο Ντνίπρο, εντοπίστηκαν στα ερείπια οι σοροί δύο παιδιών. Το ένα ήταν μόλις τριών ετών. Παρόμοια εικόνα καταγράφεται και στον Λίβανο, όπου στα τέλη Μαΐου η UNICEF κατήγγειλε ότι, μέσα σε μία μόνο εβδομάδα, κατά μέσο όρο έντεκα παιδιά την ημέρα σκοτώνονταν ή τραυματίζονταν εξαιτίας της κλιμάκωσης των ισραηλινών επιθέσεων. Συνολικά, σε επτά ημέρες καταγράφηκαν 77 ανήλικοι που επλήγησαν από τις ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις.
Τα παγκόσμια στοιχεία
Πέρα από την καθημερινή ειδησεογραφία, υπάρχει ένας αριθμός που προκαλεί δέος: 473 εκατομμύρια παιδιά, περισσότερα από ένα στα έξι παγκοσμίως, ζουν σήμερα σε περιοχές που πλήττονται από ένοπλες συγκρούσεις. Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών. Παράλληλα, 47,2 εκατομμύρια παιδιά ήταν εσωτερικά εκτοπισμένα εξαιτίας πολέμων και βίας. Το ποσοστό των παιδιών που ζουν σε εμπόλεμες ζώνες έχει σχεδόν διπλασιαστεί, από το 10% τη δεκαετία του 1990 σε περίπου 19% σήμερα.
Τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών αφορούν το 2024, το οποίο η UNICEF χαρακτήρισε ως «μία από τις χειρότερες χρονιές για τα παιδιά που επηρεάζονται από συγκρούσεις». Καταγράφηκαν 41.370 σοβαρές παραβιάσεις εις βάρος 22.495 παιδιών. Στις παραβιάσεις αυτές περιλαμβάνονται δολοφονίες, ακρωτηριασμοί, στρατολόγηση ανηλίκων ως μαχητών, σεξουαλική βία, στέρηση ανθρωπιστικής βοήθειας και επιθέσεις σε σχολεία και νοσοκομεία. Είναι ο υψηλότερος αριθμός που έχει καταγραφεί ποτέ.
Τινίχο και Φιέλ, δύο παιδιά από τη Μοζαμβίκη
Δύο χρόνια μετά τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία και 44 χρόνια μετά τη θεσμοθέτηση της συγκεκριμένης ημέρας, τίποτα δεν επιτρέπει αισιοδοξία ότι η κατάσταση βελτιώνεται. Τα στοιχεία το επιβεβαιώνουν, αλλά ακόμη πιο εύγλωττες είναι οι ανθρώπινες ιστορίες.
Ο πατέρας Λούκα Σαντάτο, Καπουκίνος ιεραπόστολος που υπηρετεί επί εννέα χρόνια στη Μοζαμβίκη, αφηγείται την ιστορία της Τινίχο: «Σε ηλικία μόλις δύο μηνών έχασε τη μητέρα της. Βρίσκονταν μαζί στην αγορά όταν ένα φορτηγό ξέφυγε από την πορεία του και τη χτύπησε. Η μητέρα πέθανε ακαριαία, αλλά πρόλαβε να πετάξει το βρέφος μακριά για να το σώσει. Βρήκαμε την Τινίχο στη χωματερή της Μαπούτο, γεμάτη τραύματα. Με τη βοήθεια της γιαγιάς της τη φροντίζουμε και σήμερα είναι πολύ καλύτερα».
Εξίσου χαρούμενος και γαλήνιος, παρά το γεγονός ότι είναι ορφανός, είναι ο Φιέλ, ο οποίος έκλεισε τα έξι του χρόνια την 1η Ιουνίου. «Τον γνώρισα στις χωματερές της Μαπούτο, όταν πουλούσε φασόλια», θυμάται ο ιεραπόστολος.
Η ιστορία του Ντεμοκρασί στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό.
Το ίδιο χαμόγελο συναντά κανείς στα μάτια του Ντεμοκρασί, ενός νέου που στηρίζεται από το Ίδρυμα «Αυγουστινιανοί στον Κόσμο» στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. «Αυτό είναι το όνομα που διάλεξα για τον εαυτό μου, γιατί, παρότι δεν γνώρισα ποτέ τη δημοκρατία, πιστεύω πως είναι το σημαντικότερο αγαθό. Απήχθην σε ηλικία 12 ετών από την αντάρτικη πολιτοφυλακή LRA. Με βασάνισαν και με χρησιμοποίησαν σαν σκλάβο. Πέρασα δέκα χρόνια στο δάσος, όπου εκπαιδεύτηκα ως στρατιώτης. Σκότωσα. Ήταν το πρώτο μας καθήκον, αυτό που έπρεπε να κάνει ο καθένας για να μη χάσει τη ζωή του. Υπάκουα πάντα και πρόσεχα να μην κάνω λάθη. Ανέβηκα στην ιεραρχία μέχρι που έγινα επικεφαλής της προσωπικής φρουράς του Τζόζεφ Κόνι, ηγέτη της LRA. Αυτή η θέση μού επέτρεψε αργότερα να δραπετεύσω. Σήμερα είμαι 25 ετών, ζω σε μια καλύβα με την αδελφή μου και τα οκτώ παιδιά της στο Κονγκό. Διανύω χιλιόμετρα για να πάω σχολείο και άλλα τόσα για να εργαστώ. Κυνηγώ το όνειρό μου: να γίνω γιατρός».
Δύο ξεχασμένες περιφέρειες του κόσμου
Η Μοζαμβίκη και η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό είναι δύο από τις πιο παραμελημένες περιοχές του πλανήτη, όπου διαπράττονται με σιωπηλό τρόπο ορισμένες από τις χειρότερες φρικαλεότητες. Στη Μοζαμβίκη, η μέση ηλικία του πληθυσμού είναι μόλις 16 έτη και τα παιδιά αποτελούν πάνω από το 50% των κατοίκων. Ωστόσο, εξαιτίας της τζιχαντιστικής εξέγερσης στην επαρχία Κάμπο Ντελγκάντο και της πολιτικής κρίσης, 4,8 εκατομμύρια άνθρωποι χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια, εκ των οποίων 3,4 εκατομμύρια είναι παιδιά.
Τον Αύγουστο του 2025, νέο κύμα βίας ανάγκασε περισσότερα από 30.000 παιδιά να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους μέσα σε μόλις δεκαπέντε ημέρες. Πολλά χωρίστηκαν από τις οικογένειές τους. Στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, εκατομμύρια παιδιά παραμένουν παγιδευμένα σε μία από τις μακροβιότερες και πιο λησμονημένες συγκρούσεις του κόσμου. Σύμφωνα με τη UNICEF, περίπου οκτώ εκατομμύρια παιδιά χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια, ενώ τέσσερα εκατομμύρια ζουν εκτοπισμένα στο εσωτερικό λόγω της βίας που πλήττει κυρίως τις ανατολικές επαρχίες του Βόρειου και του Νότιου Κίβου.
Το δικαίωμα των παιδιών στο χαμόγελο
Κι όμως, η Τινίχο, ο Φιέλ και ο Ντεμοκρασί χαμογελούν. Όσοι τους φροντίζουν καθημερινά επιμένουν ότι πρόκειται για χαρούμενα παιδιά. Ίσως αυτό να μοιάζει παράδοξο. Πώς μπορεί ένα παιδί να συνεχίζει να χαμογελά όταν ο πόλεμος του έχει στερήσει το σπίτι, το σχολείο, τους φίλους ή ακόμη και τους γονείς του; Πώς μπορεί να εξακολουθεί να παίζει, να γελά και να ονειρεύεται το μέλλον όταν γύρω του κυριαρχούν η βία και η αβεβαιότητα; Την απάντηση δίνει ο Μάρκο Ροντάρι, γνωστός ως «Πίμπα», κλόουν από το Λετζούνο της επαρχίας Βαρέζε, ο οποίος εδώ και περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια επισκέπτεται εμπόλεμες περιοχές για να προσφέρει χαμόγελο στα παιδιά.
«Μιλάμε για τη σωματική επιθετικότητα, αυτή που τα μάτια μας αντιλαμβάνονται πιο εύκολα, όταν ένα παιδί χάνει ένα πόδι ή ένα χέρι στον πόλεμο», λέει. «Υπάρχει όμως και η συναισθηματική επιθετικότητα. Είναι η στιγμή που το παιδί παύει να είναι παιδί. Μπροστά στη βία και την επιθετικότητα κλείνεται στον εαυτό του και χάνει την παιδικότητά του. Το πιο θλιβερό είναι ότι οι επιθέσεις προέρχονται πάντοτε από ενήλικες. Είναι πάντα οι μεγάλοι που επιτίθενται στα παιδιά. Γι’ αυτό είναι θεμελιώδες να σπέρνουμε μέσα τους το αίσθημα του θαυμασμού, της χαράς και του χαμόγελου. Γιατί ο στόχος μας είναι ένας και μοναδικός: να μπορέσουν να παραμείνουν παιδιά».
ΠΗΓΗ: Vatican news
+Νικόλαος,
Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ.
