Όλο και περισσότερα σκάφη από τη Λιβύη φτάνουν στο Ηράκλειο, που εξελίσσεται σε εναλλακτικό προορισμό ακόμη και σε σχέση με την Ιταλία. Μια νέα τάση που αιφνιδιάζει τόσο τον τοπικό πληθυσμό όσο και τα δίκτυα διάσωσης.
Χαιρετούν σηκώνοντας τα χέρια πίσω από το μεταλλικό πλέγμα που καλύπτει τα παράθυρα του κτιρίου που αποκαλούν «Old Fridge» («Παλιό Ψυγείο»), του παλιού κτιρίου του Ελληνικού Λιμενικού όπου κρατούνται στο λιμάνι του Ηρακλείου. Είναι η μοναδική δυνατή επαφή με όσους εντοπίστηκαν ή διασώθηκαν σε αυτό το τμήμα της Μεσογείου και επέζησαν του ταξιδιού των 300 χιλιομέτρων ανοιχτής θάλασσας από το Τομπρούκ της ανατολικής Λιβύης έως την Κρήτη.
Στο εσωτερικό του κτιρίου δεν έχουν πρόσβαση ούτε οι υπηρεσίες του ΟΗΕ ούτε οι τοπικοί δικηγόροι, ούτε καν οι ΜΚΟ που συγκεντρώνουν ανθρωπιστική βοήθεια. «Μόνο ο Ερυθρός Σταυρός μπαίνει, όταν έρχεται, και όχι καθημερινά», εξηγεί μέλος του Λιμενικού. «Κάθε μέρα είναι η ίδια εικόνα: διακόσιοι, τριακόσιοι άνθρωποι βρίσκονται εδώ μέσα. Χθες ήταν πεντακόσιοι. Σε σύντομο χρονικό διάστημα μεταφέρονται στην ηπειρωτική χώρα».
Από αυτό το κτίριο και από ακόμη δύο άτυπα κέντρα φιλοξενίας στο νησί διέρχεται μια μεταναστευτική διαδρομή που τα τελευταία δυόμισι χρόνια έχει ξεπεράσει σε αριθμό διελεύσεων πολλές από τις κύριες οδούς προς την Ευρώπη, τόσο εκείνες της δυτικής Μεσογείου και των Καναρίων Νήσων όσο και τη βαλκανική οδό.
Πρόκειται για έναν διάδρομο που παρέμενε για χρόνια ανενεργός, από την ανατολική Λιβύη του στρατηγού Χαλίφα Χάφταρ προς την Ελλάδα, αλλά τους πρώτους πέντε μήνες του 2026 έχει ήδη ξεπεράσει τα επίπεδα που είχαν καταγραφεί κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025. Συνολικά, το 2025 καταγράφηκαν 20.200 αφίξεις, αριθμός τετραπλάσιος σε σχέση με το 2024. Από την αρχή του έτους έως τις 14 Ιουνίου, σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, στην Κρήτη έφτασαν 7.932 άνθρωποι, κυρίως από το Σουδάν, την Αίγυπτο και το Μπανγκλαντές. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί στο 55,3% όλων των αφίξεων στην Ελλάδα, οι οποίες ανέρχονται συνολικά σε 14.337. Για σύγκριση, στην Ιταλία οι αφίξεις ήταν λιγότερες, 13.042 έως τις 18 Ιουνίου.
Στην Κρήτη, που σήμερα θυμίζει τη Λαμπεντούζα των πρώτων χρόνων της μεταναστευτικής κρίσης, οι διασώσεις είναι συνεχείς κατά τη θερινή περίοδο. Μόνο στις 9 Ιουνίου αποβιβάστηκαν 550 άτομα.
«Έρχονται καθημερινά, από τον Απρίλιο. Δεν υπάρχει χώρος για να τους στεγάσουμε. Είναι ένα σοβαρό πρόβλημα για εμάς», λέει ένας ψαράς στην προβλήτα πίσω από το «Old Fridge».
Στην ανατολική Λιβύη λειτουργούσαν δίκτυα διακινητών ήδη πριν από την επανάσταση του 2011. Στη συνέχεια, η πλειονότητα των δραστηριοτήτων μεταφέρθηκε στις δυτικές ακτές της χώρας. Από το 2022 αυξήθηκαν οι αναχωρήσεις από την ανατολή προς την Ιταλία, όμως στα τέλη του 2023 η διαδρομή μετατοπίστηκε προς την Κρήτη.
«Η κατάσταση εδώ μοιάζει με ένα ανεξερεύνητο έδαφος. Υπάρχουν ανάγκες, υπάρχουν άνθρωποι, αλλά πρόκειται για μια διαδικασία που ακόμη διαμορφώνεται. Οι υποδομές δεν βρίσκονται ακόμη στο απαιτούμενο επίπεδο», δηλώνει στην εφημερίδα Avvenire η Δήμητρα Λυγούρη από την ελληνονορβηγική ΜΚΟ A Drop in the Ocean.
Τη συναντούμε στην αποθήκη όπου συγκεντρώνονται ρούχα, σετ υγιεινής και άλλα είδη πρώτης ανάγκης, επαρκή για περίπου 3.000 άτομα.
«Βρισκόμαστε σε επαφή με τους δήμους και τον Ερυθρό Σταυρό και τους προμηθεύουμε υλικά ώστε να τα διανέμουν. Έχουμε δωρητές τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Οι τελευταίες παλέτες έφτασαν από το Αμβούργο», εξηγεί. «Δεν έχουμε τη δυνατότητα να εισέλθουμε στα κέντρα και να έρθουμε σε επαφή με τους ανθρώπους που φιλοξενούνται εκεί. Περιμένουμε το Υπουργείο Μετανάστευσης να αναλάβει τη διαχείριση, καθώς προς το παρόν υπεύθυνο είναι το Λιμενικό».
Οι νεοαφιχθέντες δεν μπορούν να υποβάλουν αίτηση ασύλου στην Κρήτη. Δεν πραγματοποιείται καταγραφή ευάλωτων περιπτώσεων. Το μεγαλύτερο κέντρο φιλοξενίας βρίσκεται στην Αγιά, κοντά στα Χανιά. Το περασμένο καλοκαίρι φιλοξενούσε έως και χίλια άτομα με μόλις επτά χημικές τουαλέτες, χωρίς κρεβάτια —τα οποία πλέον έχουν τοποθετηθεί— και χωρίς χωριστούς χώρους για γυναίκες και ανηλίκους.
Στο Ηράκλειο, το «Old Fridge» θεωρείται ακατάλληλο και αναζητείται νέα εγκατάσταση. Στη νότια ακτή, στην Ιεράπετρα, λειτουργεί το παλιό σχολείο στο Καλογέρι, με δυνατότητα φιλοξενίας λίγων δεκάδων ατόμων.
Εκτός των δομών δραστηριοποιούνται οργανώσεις όπως το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, το Thalassa of Solidarity και το Στέκι Μεταναστών. Οι τοπικές αρχές παρέχουν τρόφιμα, ενώ η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ και ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης δεν προσφέρουν προς το παρόν υλική υποστήριξη.
Το χωριό Αγία Γαλήνη, δημοφιλής τουριστικός προορισμός για Γερμανούς, Βέλγους και Ολλανδούς επισκέπτες, αποτελεί ένα από τα σημεία αποβίβασης των διασωθέντων.
«Έρχονται σχεδόν κάθε μέρα όταν ο καιρός είναι καλός. Συμμετέχουμε σε δέκα έως δεκαπέντε επιχειρήσεις τον μήνα», αναφέρει μέλος του Λιμενικού στην προβλήτα του χωριού.
Την Κυριακή βρισκόταν αγκυροβολημένο και πλοίο της Frontex με λετονικό πλήρωμα. «Απόψε δεν υπήρξε καμία επιχείρηση διάσωσης. Εργάζομαι εδώ και δέκα χρόνια σε διάφορα ευρωπαϊκά θαλάσσια σύνορα», λέει ένας ναυτικός.
«Φτάνουν στο λιμάνι και αμέσως μεταφέρονται με λεωφορεία στο Ηράκλειο. Είναι πάρα πολλοί, όλοι νέοι σε ηλικία», παρατηρεί η Ελένη, ιδιοκτήτρια ξενοδοχείου στην περιοχή.
«Πρόκειται για πολιτικά παιχνίδια. Ποιος ξέρει πόσοι ακόμη θα έρθουν», σχολιάζει, εκφράζοντας μια άποψη που ακούγεται συχνά. Η ανατολική Λιβύη επιδιώκει νέες διπλωματικές σχέσεις με χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τη Δευτέρα, ο Σαντάμ Χάφταρ, αναπληρωτής διοικητής των ενόπλων δυνάμεων της ανατολικής Λιβύης και γιος του στρατηγού Χαλίφα Χάφταρ, βρέθηκε στην Αθήνα για συνομιλίες με την ελληνική κυβέρνηση, η οποία προσφέρει εκπαίδευση στο λιμενικό σώμα της περιοχής και υποστήριξη σε ζητήματα απασχόλησης και επενδύσεων.
Λίγο έξω από την Ιεράπετρα, η ΜΚΟ Crete for Life προσπαθεί να καλύψει βασικές ανάγκες των ναυαγών στις εγκαταστάσεις του πρώην σχολείου στο Καλογέρι.
«Κινητοποιούμαστε κυρίως όταν υπάρχουν παιδιά και γυναίκες που χρειάζονται βοήθεια», αναφέρει η Ολυμπία Θεοδωλή.
«Η άφιξη των προσφύγων αποτελεί μεγάλο πρόβλημα για τους κατοίκους της περιοχής. Οι περισσότεροι δεν θέλουν καν να ακούσουν γι’ αυτό. Το 2014 έφτασε εδώ το πρώτο μεγάλο πλοίο με 800 Σύρους. Έπειτα ακολούθησαν λίγες αφίξεις. Είναι προφανές ότι έχει ανοίξει μια νέα διαδρομή, η οποία χρησιμοποιείται από φουσκωτά σκάφη που μεταφέρουν σαράντα ανθρώπους ενώ είναι κατασκευασμένα για δέκα. Κανείς δεν γνωρίζει πόσοι δεν καταφέρνουν να φτάσουν».
Στη συνέχεια αναφέρεται στο αίσθημα «εισβολής» που επικρατεί σε ένα τμήμα της τοπικής κοινωνίας.
«Η κοινότητα είναι διχασμένη και παρακολουθεί με ένταση τις εξελίξεις. Υπάρχουν εξαιρέσεις, όμως η πλειονότητα των κατοίκων αντιδρά αρνητικά. Κάθε αποβίβαση αντιμετωπίζεται με αρνητικούς όρους. Βρισκόμαστε ακόμη πολύ μακριά από οποιαδήποτε ουσιαστική αναγνώριση της ανθρώπινης διάστασης του ζητήματος».
ΠΗΓΗ: AVVENIRE
+Νικόλαος,
Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ.
