Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΔΕΝ ΖΕΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ ΑΛΛΑ ΔΟΞΑΖΕΙ ΜΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑ
Ο Χριστιανισμός δεν παρουσιάστηκε στον κόσμο σαν θρησκεία που επιζεί από μία νοσταλγία για ένα ωραίο γεγονός του παρελθόντος, αλλά ως άγγελμα μιας Παρουσίας, της παρουσίας του Αναστάντος Χριστού.
Ο Χριστός από τη Ναζαρέτ δεν εξακολουθεί να ζει μόνο δια μέσου του μηνύματός του και της αναμνήσεώς του, αλλ’ είναι αυτός ο ίδιος παρών και εξακολουθεί να ζει μια νέα πλήρης μορφή ζωής που έχει ήδη ξεπεράσει τους περιορισμούς του κόσμου τούτου.
Η Ανάσταση λοιπόν του Χριστού δεν είναι το ίδιο με την αναζωογόνηση ενός πτώματος, όπως έγινε με το Λάζαρο (Ιωάννης 11, 1- 44) ή με την κόρη του Ιαείρου (Ματθαίος 9, 18 – 26) που είχαν ανάγκη να τραφούνε και τελικά έπρεπε πάλι να πεθάνουν. Αντίθετα, την Ανάσταση του Χριστού πρέπει να την αντιληφθούμε ως ολοκληρωτική και πλήρη πραγματοποίηση του ανθρώπου στη σχέση του με το Θεό, με τους άλλους κι με το σύμπαν.
Ανάσταση είναι επομένως η «εσχατολογοποίηση» του ανθρώπου, ο οποίος ήδη έφθασε στο τέλος της εξελίξεώς του και τελικά τοποθετήθηκε μέσα στη θεϊκή πραγματικότητα. Με την Ανάσταση, ο Χριστός δεν εγκατέλειψε αυτό τον κόσμο, αλλά εισχώρησε σ’ αυτόν πιο βαθιά και τώρα είναι παρών σ’ όλη την πραγματικότητα, έτσι όπως ο Θεός είναι παρών σ’ όλα τα πράγματα: «Και ιδού εγώ μεθ’ υμών είμι πάσας τας ημέρας έως συντέλειας του αιώνος» (Ματθαίος 28, 20). Η χριστιανική πίστη ζει απ’ αυτή την παρουσία και ανέπτυξε μια προοπτική που της δίνει τη δυνατότητα ν’ αντικρίζει όλη την πραγματικότητα που την διαπερνάει η αντανάκλαση της Αναστάσεως. Ο κόσμος δια μέσου της Αναστάσεως του Χριστού έγινε διαφανής!
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΜΕ ΑΦΕΤΗΡΙΑ ΤΟΝ ΑΝΑΣΤΑΝΤΑ ΧΡΙΣΤΟ
Η Ανάσταση άνοιξε νέες διαστάσεις και νέους ορίζοντες για να μπορέσουμε να καταλάβουμε την πραγματικότητα. Στον Αναστάντα Χριστό φανερώθηκε ο τελικός προορισμός του ανθρώπου και ολοκλήρου του σύμπαντος, γιατί στο Χριστό έχουν ενωθεί τα επουράνια και τα επίγεια (βλ. Εφεσίους 1, 10).
Με τον Χριστό άρχισε ήδη η μέλλουσα δημιουργία (βλ. Β’ Κορινθίους 4, 6). Ο Χριστός είναι ο καινούργιος Αδάμ και η νέα ανθρωπότητα (Ρωμαίους 5, 14, Α’ Κορινθίους 15, 21-45, Κολ. Α’, 15.18). Ο Αναστάς Χριστός είναι το σημείο της εξελίξεως, δηλαδή ο ήδη επιτυγχανόμενος σκοπός του σύμπαντος (Αποκάλυψη 1, 17 – 18). Επομένως, για να ερμηνεύσουμε το παρόν του ανθρώπου και του σύμπαντος δε φτάνει να έχουμε υπόψη μας το παρελθόν αλλά και το μέλλον του ανθρώπου, που έχει ήδη πραγματοποιηθεί στον Αναστάντα Χριστό.
Στον ένδοξο Χριστό ανακαλύπτουμε το πεπρωμένο του ανθρώπου και του κόσμου. Γι’ αυτό δεν μπορούμε να καταλάβουμε τον κόσμο έχοντας υπόψη μας την αρχή του αλλά το εσχατολογικό του τέλος, το μέλλον που είναι ήδη παρόν στον αναστάντα Χριστό. Σ’ αυτόν πραγματοποιήθηκε στο χρόνο και στο χώρο αυτό που σε μας θα πραγματοποιηθεί στο τέλος των καιρών. Ξεκινώντας από το τέλος, μπορούμε να καταλάβουμε την αρχή. Το θεϊκό σχέδιο γίνεται διαφανές και νοητό μόνο εάν το θεωρήσουμε έχοντας υπόψη μας την πραγματοποίησή του και το τέλος του. Έτσι μπορούμε να ζήσουμε και να καταλάβουμε καλύτερα την παρουσία του Χριστού στο σημερινό κόσμο.
ΤΡΟΠΟΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΤΟΥ ΑΝΑΣΤΑΝΤΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ
Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους εκφράζεται σήμερα η παρουσία του αναστάντος Χριστού ανάμεσά μας, μέσα στην πραγματικότητα που ζούμε. Θα εξετάσουμε μερικούς απ’ αυτούς.
Η υπερκόσμια διάσταση του Χριστού: «Η ιστορία εγκυμονεί το Χριστό»
Το γεγονός της ενανθρωπήσεως του Λόγου σημαίνει ότι ο Ιησούς έχει διεισδύσει μέσα στην ανθρωπότητα. Όσον αφορά στο ανθρώπινο σώμα, ο Ιησούς ανέλαβε ένα ζωτικό κομμάτι της ύλης. Έτσι αυτός ως «σάρκα» είναι το αποτέλεσμα μιας μακράς παγκόσμιας εξέλιξης. Γι’ αυτό το λόγο ο Χριστός ως άνθρωπος ήδη βρίσκεται σε ζωτική σχέση με το σύμπαν. Όμως η «σαρκική» μορφή του Χριστού ήταν περιορισμένη στο χρόνο και στο χώρο. Η Ανάσταση πραγματοποίησε το ολοκληρωτικό άνοιγμα του ανθρώπου – Ιησού. Με την ένδοξη μεταμόρφωση της σαρκικής μορφής του ο Χριστός δεν εγκατέλειψε τον κόσμο και το σώμα, αλλά τα «ανέλαβε» με τρόπο πιο πλήρη και πιο ολοκληρωτικό.
Η δυνατότητα επικοινωνίας του με το σύμπαν πραγματοποιήθηκε τέλεια, ώστε τώρα πια ο Χριστός δεν είναι μόνο παρών στην Παλαιστίνη όπου έζησε εδώ και 20 αιώνες, αλλά στο σύνολο του χρόνου και του χώρου. Ο Άγιος Παύλος εκφράζει αυτή την αλήθεια λέγοντας ότι ο αναστάς Χριστός ζει τώρα πια με την μορφή του «Πνεύματος» (βλ. Β’ Κορινθίους 3, 17. Α’ Κορ. 6, 17…) και ότι το σαρκικό σώμα του Ιησού μεταμορφώθηκε σε σώμα «πνευματικό» (Α’ Κορ. 15, 44).
Όταν ο Άγιος Παύλος λέει πως ο αναστάς Χριστός είναι «Πνεύμα», δεν αναφέρεται στο τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, αλλά θέλει να εκφράσει τον τρόπο της υπάρξεως του αναστάντος Χριστού. Ο αναστάς Χριστός ξεπέρασε τους περιορισμούς του χρόνου και του χώρου και ήδη ζει στη θεϊκή σφαίρα μιας ολοκληρωτικής παρουσίας στο σύμπαν. Όπως το Πνεύμα γεμίζει όλο το σύμπαν (Ψαλμ. 139, 7. Γεν. 1, 2), το ίδιο τώρα και ο αναστάς Χριστός. Η Ανάσταση φανέρωσε αυτό που ήταν σιωπηρά παρόν από την αρχή. Ο Χριστός – Πνεύμα ήταν σε δράση από την αρχή του κόσμου (Γεν. 1,2), ήταν η δημιουργική δύναμη στη φύση (Ιώβ 37,10) και στον άνθρωπο (Γεν. 2, 7. Ψαλμ. 104, 30). Αυτός που ενεργούσε στο παρελθόν με τρόπο σιωπηρό, με την Ανάστασή του εμφανίστηκε ως εκρηκτική δύναμη που γεμίζει με την παρουσία της στον κόσμο και την ανθρώπινη ιστορία από την έναρξη της. Ολόκληρη η ανθρώπινη ιστορία μαζί με το σύμπαν βάδιζε προς το στόχο της: τον αναστάντα Χριστό. Γι’ αυτό η Αγία Γραφή μας λέει ότι: « ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ πάντα, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα… τὰ πάντα δι᾿ αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται» (Κολοσσαείς 1, 16, Ιωάννης. 1,1) και τα πάντα έχουν ανακεφαλαιωθεί «εν τω Χριστώ» (Εφεσίους 1, 10). Αυτό σημαίνει ότι ολόκληρο το σύμπαν είναι θεμελιωμένο στο Χριστό ή μάλλον ο Χριστός γεμίζει με την παρουσία του το σύμπαν και την ιστορία.
Υπάρχει ένας άγραφος λόγος του Χριστού στο απόκρυφο Ευαγγέλιο του Θωμά, που σήμερα θεωρείται αυθεντικός λόγος του Χριστού και λέει: «Εγώ είμαι το φως που είναι στο σύμπαν. Εγώ είμαι το σύμπαν. Το σύμπαν βγήκε από εμέ και σε μένα γυρίζει. Σπάσε ένα κομμάτι ξύλο και μέσα θα βρεις εμένα. Σήκωσε μια πέτρα και κάτω θα είμαι εγώ» (Βλ. J. Jeremias, Unbekante Jesusworte, Cutersloh 1963, 100-104). Εδώ βρίσκουμε την υπερκόσμια παρουσία του Χριστού. Ο Κύριος δεν είναι μακριά μας. Τα υλικά στοιχεία είναι το ιερό «μυστήριο» (Sacramentum) που μας βάζει σ’ επικοινωνία με το Χριστό, γιατί το πιο ενδόμυχο σημείο του είναι τους ανήκει στην ίδια την πραγματικότητα του Χριστού. Αυτή τη σημασία έχουν τα λόγια του αναστάντος: καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μεθ᾽ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος» (Ματθαίος 28, 20). Και ο Άγιος Αυγουστίνος σχολιάζει με το χαρακτηριστικό του ρεαλισμό: «Η ιστορία εγκυμονεί το Χριστό».
Ο άνθρωπος, το μεγαλύτερο «μυστήριο» (Sacramentum) του Χριστού
Εφ’ όσον όλα έχουν δημιουργηθεί δια μέσου του Χριστού, για τον Χριστό και «εν Χριστώ» ώστε όλα να φέρνουν τα χαρακτηριστικά του προσώπου του Χριστού, αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο για τον άνθρωπο, αδελφό του Χριστού, σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση του. Ο άνθρωπος δεν είναι μόνο «κατ’ εικόνα και ομοίωση Χριστού» (Ρωμαίους 5, 29. Κολοσσαείς 3, 10). Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε έχοντας ως πρότυπο τον Χριστό. Από φυσιολογική άποψη λοιπόν ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος κατ’ εικόνα Χριστού. Με την ενανθρώπηση και την Ανάσταση φανερώνεται ακόμη περισσότερο αυτό το ανθρώπινο μεγαλείο. Ο Χριστός ανακεφαλαιώνει όλη την ανθρωπότητα. Σ’ αυτόν είναι συμπυκνωμένη όλη η ανθρωπότητα και γι’ αυτό μπόρεσε να τη σώσει.
Η Ανάσταση διαιωνίζει και εμβαθύνει τη συμμετοχή του Χριστού στη ζωή του κάθε ανθρώπου. Ο Χριστός, ο αναστάς, παρών σε κάθε άνθρωπο, είναι σε πλήρη δράση και ωριμάζει το καλό, την αδελφοσύνη, την κοινωνία και την αγάπη σε κάθε άνθρωπο. Στον άνθρωπο υπάρχει κάτι που τον ξεπερνάει, που τον υπερβαίνει, κάτι πιο μεγάλο απ’ αυτόν. Αυτό το κάτι που μας ξεφεύγει και δημιουργεί το μυστήριο του ανθρώπου, είναι η παρουσία του Θεού και πιο συγκεκριμένα είναι αυτή η «ομοιότητα» του ανθρώπου με τον Χριστό.
Ο Χριστός, άγνωστος, κρύβεται πίσω από κάθε ανθρώπινο πρόσωπο, προπαντός πίσω από το βασανισμένο πρόσωπο του φτωχού και του ταλαίπωρου (Ματθαίος 25, 31-46). Έτσι ο άνθρωπος είναι η μεγαλύτερη αποκάλυψη όχι μονάχα του Θεού, αλλά και του Χριστού. Γι’ αυτό χωρίς το «μυστήριο» (Sacramentum) του αδελφού κανείς δεν μπορεί να σωθεί. Απ’ εδώ βγαίνει το συμπέρασμα ότι η αγάπη προς τον πλησίον και η αγάπη του Θεού είναι ένα και το αυτό.
Η παρουσία του Χριστού γίνεται πιο αισθητή στους λεγόμενους «ανώνυμους» χριστιανούς. Σ’ αυτούς δηλαδή που χωρίς να είναι βαπτισμένοι, ωστόσο έμμεσα βρίσκονται με το μέρος του Χριστού, γιατί ζουν και παλεύουν για το ίδιο ιδεώδες, για το οποίο έζησε και πέθανε αυτός: αδελφοσύνη, αγάπη, δικαιοσύνη. « ὃς γὰρ οὐκ ἔστι καθ᾿ ὑμῶν, ὑπὲρ ὑμῶν ἐστιν» (Μάρκος 9, 40), είχε πει ο ιστορικός Χριστός και μ’ αυτή τη φράση γκρέμισε τα φράγματα που χώριζαν τους ανθρώπους και που παρουσίαζαν ως «αδελφούς» μόνο αυτούς που αποδέχονται το ίδιο πιστεύω. Ο Χριστός δεν ήρθε για να ιδρύσει μία νέα θρησκεία, ήρθε για να δημιουργήσει ένα νέο άνθρωπο (βλ. Εφεσίους 2, 15) που χαρακτηρίζεται όχι με τα κριτήρια του κόσμου, αλλά με την συμμετοχή του στο ιδεώδες της αγάπης, που είναι και το ιδεώδες του Χριστού.
Το αποκορύφωμα της παρουσίας του Χριστού στον άνθρωπο πραγματοποιείται στον χριστιανό, που με το βάπτισμα γίνεται ένα με το Χριστό, τόσο ώστε να γίνεται «καινούργιο δημιούργημα» (βλ. Β’ Κορινθίους 5, 17. Εφεσίους 2, 15 και 4, 22-24). « ἐγώ εἰμι Ἰησοῦς ὃν σὺ διώκεις» είπε ο αναστάς στον Παύλο που κυνηγούσε τους χριστιανούς για να τους σκοτώσει (βλ. Πράξδεις 9,5). Έτσι ο χριστιανός ως πρόσωπο και ως Εκκλησία είναι η «διαφάνεια», το μυστήριο (Sacramentum) της παρουσίας του αναστάντος μέσα στον κόσμο.
Ο ΑΝΑΣΤΗΜΕΝΟΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΟ «ΑΠΟΛΥΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ»
Όταν έχουμε υπόψη μας τα παραπάνω, τότε πρέπει να βλέπουμε τον κόσμο, την ιστορία και τον άνθρωπο με διαφορετικά μάτια. Ο αναστάς είναι η ψυχή του κόσμου και το ενδόμυχο του ανθρώπου. Γι’ αυτό πρέπει να έχουμε «το ίδιο φρόνημα, το οποίο υπήρχε και στον Χριστόν Ιησούν». (Φιλιππησίους 2, 5) και στο πρόσωπο του κόσμου και των αδελφών μας να μπορούμε να βλέπουμε το πρόσωπο του αναστάντος. Βέβαια όλα αυτά μπορούμε να τα συλλάβουμε μόνο με την πίστη. Μας ενθαρρύνουν όμως τα λόγια του Αποστόλου Πέτρου: «Τον Χριστό, αν και δεν τον έχετε δει, τον αγαπάτε. Πιστεύοντας δε εις Αυτόν τώρα χωρίς να τον βλέπετε, αισθάνεστε χαρά ανέκφραστη και δοξασμένη». (Α’ Πέτρου 2, 8).
Δεν μπορούμε να αναγγείλουμε σε όλη την πληρότητά του το μυστήριο της Ανάστασης του Χριστού εάν δεν το μετατρέψουμε σε προσωπική καθημερινή ζωή. Το πασχαλινό μυστήριο είναι «Απόλυτο γεγονός». Ως «Απόλυτο», δηλαδή ως πράξη που αφορά τον ίδιο το Θεό, έχει το πρωτείο σ’ όλη την ιστορία. Όλα τ’ άλλα γεγονότα της ιστορίας παίρνουν νόημα μόνο απ’ αυτό το «Απόλυτο γεγονός». Με το Πάσχα του Ιησού ο Θεός της Αγίας Γραφής αποκαλύπτεται φανερά ως ο Θεός της ιστορίας, που δρα πάνω στην ιστορία και μέσα στην ιστορία. Η ζωή του χριστιανού είναι μια «Πασχαλινή» ζωή με την έννοια ότι αυτή η ζωή, μέσω της δύναμης που πηγάζει από το πνεύμα του Αναστάντος Χριστού, γίνεται η γέφυρα ανάμεσα στα γεγονότα της ιστορίας και στο «Απόλυτο γεγονός» του Χριστού. Η ανθρώπινη λευτεριά προσπαθεί να καταλάβει και να χρησιμοποιήσει με ευθύνη τα γεγονότα της ιστορίας. Με την αγάπη, τη φιλία, τις διάφορες μορφές της κοινωνικής ζωής, με την κριτική ερμηνεία των νόμων της ιστορίας, με την σωστή κατεύθυνση της επιστήμης, ο χριστιανός δημιουργεί την ενότητα των διαφόρων ιστορικών γεγονότων.
Έτσι για τον χριστιανό κάθε μέρα είναι Πάσχα μ’ όλη τη χαρά και την ευθύνη που έχει αιτία αυτό το γεγονός.
+Ιωάννης Σπιτέρης
Αρχιεπίσκοπος
