Η Ευρώπη δεν θα ήταν η ίδια χωρίς το αποτύπωμα της πίστης. Στη συνάντηση «Υφαίνοντας δίκτυα με τον κόσμο του πολιτισμού, της τέχνης, της οικονομίας και του αθλητισμού», που πραγματοποιήθηκε στη Movistar Arena της Μαδρίτης, στο τέλος της δεύτερης ημέρας του αποστολικού του ταξιδιού στην Ισπανία, ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ έθεσε το ερώτημα: «Τι είναι αυτό που ανθίζει και τι μαραίνεται σιωπηλά στην κοινωνία μας;». Κάλεσε να μην χαθεί η αξία της αιωνιότητας, θεμελιώδες στοιχείο της ευρωπαϊκής ταυτότητας, αλλά να συνδεθεί με την καθημερινότητα, με οδηγό την Εκκλησία, η οποία, ακόμη και όταν «πηγαίνει κόντρα στο ρεύμα», παραμένει «ειδική στην ανθρωπιά».
Ένα τραγούδι, μια σιωπηλή Εκκλησία, ένας αγώνας μπάσκετ με φίλους
Αυτή η ομορφιά, αρκετά δυνατή ώστε να μας αλλάξει εσωτερικά, θα συνεχίσει να ανθίζει μόνο εφόσον η ανθρωπότητα μάθει να διαφυλάσσει την ψυχή όσων δημιουργεί. Ωστόσο, αυτό δεν έχει ακόμη επιτευχθεί· ίσως μάλιστα να «μαραίνεται σιωπηλά» η ίδια η ικανότητα να συνδέουμε το υλικό με το πνευματικό. Πρόκειται για ένα αποτύπωμα αιωνιότητας που διαμορφώνει την ταυτότητα της Ευρώπης και του κόσμου, αντανακλώμενο στους θεσμούς τους: σε πανεπιστήμια και οικονομικά συστήματα που δεν απομακρύνονται από τον κόσμο της εργασίας, υποβιβάζοντας τον εργαζόμενο σε «παράγοντα της εξίσωσης των συμφερόντων τους»· σε μορφές τέχνης προσιτές σε όλους και όχι αποκλειστικά στις ελίτ· σε αθλητικές δραστηριότητες που αξίζουν πολύ περισσότερα από το να αποτελούν απλώς μια επιχείρηση· σε μια πρόοδο που δεν ξεχνά όσους δυσκολεύονται ήδη να ακουστεί η φωνή τους. Η Εκκλησία, τόνισε ο Ποντίφικας, μπορεί και οφείλει να καθοδηγεί αυτή την πορεία, παραμένοντας «ειδική στην ανθρωπιά», ακόμη κι όταν οι θέσεις της έρχονται σε αντίθεση με το κυρίαρχο ρεύμα.
Ποια κληρονομιά αφήνουμε στο μέλλον;
Ο Πάπας, μιλώντας στα ισπανικά, υπογράμμισε ότι η ανθρώπινη δημιουργικότητα αποτυπώνεται στις πλατείες, στις εκκλησίες και στις καλλιτεχνικές εκφράσεις μέσα από τις οποίες διακρίθηκαν πολλές προσωπικότητες της Ισπανίας. «Εδώ μπορεί κανείς να αισθανθεί την ψυχή των γενεών που διαμόρφωσαν το τοπίο και του έδωσαν τη δική του ταυτότητα. Σε κάθε στοιχείο διακρίνεται η ευφυΐα και η βούληση που κατοικούν στην ανθρώπινη ψυχή», είπε. Από αυτόν τον θαυμασμό προκύπτει αυθόρμητα ένα ερώτημα: «Ποια κληρονομιά αφήνουμε στο μέλλον και, κατά συνέπεια, τι είδους κοινότητα οικοδομούμε;»
Ειδικοί στα μέσα, αβέβαιοι για τον σκοπό
Αναφερόμενος στις παρεμβάσεις που προηγήθηκαν, μεταξύ των οποίων και εκείνη του ηθοποιού Αντόνιο Μπαντέρας, ο Λέων ΙΔ΄ παρατήρησε ότι η ανθρωπότητα διαθέτει εξαιρετική ικανότητα παραγωγής, καινοτομίας και επικοινωνίας, χωρίς όμως να επιδεικνύει αντίστοιχη μέριμνα για όσα δημιουργεί. «Διατρέχουμε τον κίνδυνο να είμαστε ειδικοί στα μέσα επικοινωνίας και αποτελεσματικοί στην παραγωγή, αλλά αβέβαιοι για το γιατί, για ποιον σκοπό, με ποιους και για ποιους παράγουμε», τόνισε.
Σε αυτό το πλαίσιο, πρόσθεσε, η Εκκλησία, γνωρίζοντας τόσο τις επιτυχίες όσο και τα λάθη της ιστορίας της, επιθυμεί να παραμείνει σε διάλογο με τον σύγχρονο κόσμο.
Η Εκκλησία και τα μεγάλα ερωτήματα της ζωής
Ο Ποντίφικας υπενθύμισε τα λόγια του Αγίου Παύλου ΣΤ΄ στα Ηνωμένα Έθνη, σύμφωνα με τα οποία η Εκκλησία, ως «ειδική στην ανθρωπιά», δεν αδιαφορεί για τίποτε που είναι αυθεντικά ανθρώπινο. Αντίθετα, καλεί όλους να αναρωτηθούν τι σημαίνει πραγματικά να είναι κανείς άνθρωπος, έχοντας βρει στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού την απάντηση στα βαθύτερα ερωτήματα για τη ζωή και την πληρότητά της.
Τι ανθίζει και τι μαραίνεται στην κοινωνία μας;
Η Εκκλησιαστική κοινότητα, συνέχισε, επιθυμεί να ενταχθεί πλήρως στο σύγχρονο πολιτιστικό περιβάλλον, υπενθυμίζοντας ότι ο άνθρωπος είναι κάτι περισσότερο από ό,τι φαίνεται. Η ίδια η λέξη «πολιτισμός», σημείωσε, παραπέμπει στην έννοια της καλλιέργειας. «Καλούμαστε να αναρωτηθούμε τι σπέρνουμε σήμερα, τι ανθίζει και τι μαραίνεται σιωπηλά στην κοινωνία μας· ποιες αξίες διαφυλάσσουμε και ποιες αφήνουμε να πεθάνουν. Πρόκειται για βαθιά και αναγκαία ερωτήματα που δεν μπορούν να αγνοηθούν».
Πανεπιστήμιο, εργασία, τέχνη και αθλητισμός
Για να δοθούν απαντήσεις απαιτείται η οικοδόμηση δικτύων κοινωνικού διαλόγου, με επίγνωση της πολυμορφίας της σύγχρονης επικοινωνίας, γραπτής, προφορικής, ψηφιακής και οπτικής. Κάθε μορφή έκφρασης, υπογράμμισε, μπορεί να θεραπεύσει ή να πληγώσει, να καταστρέψει προσδοκίες ή να ανοίξει νέους ορίζοντες, να σπείρει τη διχόνοια ή να αναζωπυρώσει την ελπίδα. «Η ύφανση δικτύων σημαίνει διάλογο μεταξύ θεσμών με επίκεντρο την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Αυτό συνεπάγεται, για παράδειγμα, ότι το πανεπιστήμιο δεν θα γυρίζει την πλάτη στον κόσμο της εργασίας ούτε θα παραιτείται από την αναζήτηση της αλήθειας· ότι η επιχειρηματική δραστηριότητα δεν θα θεωρεί τον εργαζόμενο απλό συντελεστή των συμφερόντων της· ότι η τέχνη δεν θα απευθύνεται μόνο στις ελίτ· ότι ο αθλητισμός δεν θα περιορίζεται στο θέαμα ή στο επιχειρηματικό κέρδος· και ότι η τεχνολογική πρόοδος θα λαμβάνει υπόψη τους ηλικιωμένους, τους φτωχούς και όσους δεν έχουν φωνή».
Η ομορφιά ως καρπός της πίστης
Η συμβολή της Εκκλησίας σε αυτόν τον διάλογο πηγάζει από τη βεβαιότητα ότι ο Δημιουργός έχει υφάνει τον άνθρωπο με νήματα αγάπης, τα οποία, σύμφωνα με τα λόγια του Βενέδικτου ΙΣΤ΄, γεννούν μέσω της πίστης ποίηση, μουσική, χαρά και, τελικά, ομορφιά. Όλοι οι άνθρωποι, λίγο ή πολύ, έχουν βιώσει κάποια στιγμή μια εμπειρία ομορφιάς τόσο ισχυρή ώστε να τους μεταμορφώσει εσωτερικά.
Η σχέση υλικού και πνευματικού
Ο Πάπας επισήμανε ότι η χριστιανική πίστη δεν είναι ξένη προς αυτή τη διάσταση της ομορφιάς. Στην Ισπανία, το παραδοσιακό ανδαλουσιανό θρησκευτικό τραγούδι «saeta» συνοδεύει τις λιτανείες της Μεγάλης Εβδομάδας, ενώ η μυστική ποίηση και η λογοτεχνία ανέδειξαν προσωπικότητες όπως ο Λόπε δε Βέγα, η Αγία Θηρεσία της Άβιλα, ο Άγιος Ιωάννης του Σταυρού και ο Καλδερόν ντε λα Μπάρκα. «Όλα αυτά δείχνουν τον δεσμό μεταξύ του υλικού και του πνευματικού που συγκροτεί την ύπαρξή μας», υπογράμμισε.
Η Ευρώπη χωρίς την πίστη;
Αναφερόμενος στην ιστορική ταυτότητα της ηπείρου, ο Λέων ΙΔ΄ έθεσε ένα ακόμη ερώτημα: «Θα είχε άραγε διαμορφώσει ο κόσμος –και ιδιαίτερα η Ευρώπη– την ταυτότητά του χωρίς το πνευματικό αποτύπωμα που διαπέρασε την ιστορία του;» Και συνέχισε: «Είναι πράγματι δυνατόν να πιστέψουμε ότι η Ευρώπη, την οποία τόσο αγαπούμε, θα ήταν η ίδια χωρίς το αποτύπωμα της πίστης; Γιατί να φοβόμαστε ότι η αιωνιότητα διαποτίζει την καθημερινότητα; Παραμένει επίκαιρη η κραυγή των προκατόχων μου: Μην φοβάστε! Ανοίξτε διάπλατα τις πόρτες στον Χριστό! Ο Ιησούς Χριστός δεν μας αφαιρεί τίποτε και μας προσφέρει τα πάντα».
Οι άνθρωποι που δεν μπορούν να αναδείξουν τα χαρίσματά τους
Διευρύνοντας το βλέμμα του, ο Ποντίφικας αναφέρθηκε σε όσους δεν έχουν τη δυνατότητα να εκφράσουν πλήρως τα χαρίσματά τους: τους φτωχούς, τους αποκλεισμένους και τους αδύναμους. Αυτοί, είπε, αποτελούν πρόκληση τόσο για τα πρόσωπα όσο και για τα πολιτικά και οικονομικά συστήματα, αλλά και για την ίδια την Εκκλησία, η οποία καλείται να περιορίζει την απληστία και να καλλιεργεί την ελπίδα χωρίς να εγκαταλείπει κανέναν. «Οι οικονομικές και θεσμικές δομές είναι δίκαιες μόνο στον βαθμό που υπηρετούν την ολοκληρωμένη ανάπτυξη του ανθρώπου και ενισχύουν την υπεύθυνη συμμετοχή όλων», τόνισε.
Ο αθλητισμός ως σχολείο ενότητας
Ολοκληρώνοντας την ομιλία του, ο Πάπας στάθηκε ιδιαίτερα στον αθλητισμό, ο οποίος συχνά διδάσκει καλύτερα από πολλά λόγια τον σεβασμό προς τον αντίπαλο, τη νίκη που δεν ταπεινώνει και την ήττα που δεν γεννά μίσος. Υπενθύμισε μάλιστα τα λόγια του Αγίου Ιωάννη Παύλου Β΄, σύμφωνα με τα οποία, σε εποχές που δοκιμάζουν τον κοινωνικό ιστό, ο αθλητισμός μπορεί να αποτελέσει φωτεινή μαρτυρία συνοχής, ειρήνης και ενότητας. «Σας καλώ να γίνετε νέα νήματα για την ύφανση νέων δικτύων που θα εναρμονίζουν όλους τους τομείς της ζωής· για να οικοδομήσουμε μια ανανεωμένη κοινωνία όπου ο χρόνος θα διαποτίζεται από την αιωνιότητα, ο πολιτισμός θα διαφυλάσσει τη μνήμη και θα προωθεί τον διάλογο, η εκπαίδευση θα αναζητά την αλήθεια με κριτικό πνεύμα, η τέχνη θα προκαλεί θαυμασμό και ευγενή συναισθήματα, η επιχειρηματικότητα θα αναγνωρίζει την αξιοπρέπεια του ανθρώπου και η εργασία θα συνεχίσει να αποτελεί κινητήρια δύναμη ελπίδας».
ΠΗΓΗ: Vatican news
+Νικόλαος,
Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ.
