Ο λαχανόκηπος δίπλα στη μονή Mater Ecclesiae, στους Κήπους του Βατικανού, καλλιεργείται πλέον αποκλειστικά με βιολογικές μεθόδους. Η καλλιέργειά του δεν αποσκοπεί στη μέγιστη δυνατή παραγωγή, αλλά στον σεβασμό των φυσικών κύκλων κάθε φυτού και της ίδιας της γης. Η επιλογή αυτή ακολουθεί το πνεύμα της εγκυκλίου Laudato si’ του Πάπα Φραγκίσκου και την αντίληψη της «φροντίδας της Δημιουργίας».
Ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ είχε επίσης αναφερθεί το 2025 στην αξία της γεωργικής εργασίας, καλώντας γεωπόνους και δασολόγους να τη θεωρούν «μια συγκεκριμένη μορφή αγάπης προς τη Μητέρα Γη και προς τις γενιές που θα έρθουν». Η γη, είχε τονίσει, «δεν είναι ιδιοκτησία, αλλά δώρο», και όποιος την καλλιεργεί με σεβασμό και σοφία συμμετέχει στο δημιουργικό έργο του Θεού.
Μια καλλιέργεια που σέβεται τη γη
Παλαιότερα χρησιμοποιούνταν λίπασμα που προερχόταν από τον Ποντιφικό Οίκο του Castel Gandolfo. Σήμερα χρησιμοποιείται αποκλειστικά πιστοποιημένο κοκκώδες λίπασμα, το οποίο επιλέγεται ανάλογα με την εποχή και τις ανάγκες κάθε φυτού.
Οι καλές γεωπονικές πρακτικές περιορίζουν επίσης την ανάγκη χρήσης φυτοπροστατευτικών προϊόντων, καθώς τα παράσιτα διατηρούνται κάτω από το επίπεδο στο οποίο προκαλούν ζημιές. Κάθε επέμβαση καταγράφεται σε ειδικό «ημερολόγιο καλλιέργειας», όπως προβλέπει η νομοθεσία για τις θεραπείες που απαιτούν ειδική άδεια, ενώ οι φυσικές ουσίες δεν χρειάζεται να καταγράφονται.
Η γονιμότητα του εδάφους εξασφαλίζεται με ειδικές τεχνικές. Μεταξύ αυτών είναι η αμειψισπορά (η εναλλαγή διαφορετικών καλλιεργειών κάθε χρόνο), ενώ τα όσπρια, όπως τα φασολάκια, συμβάλλουν με φυσικό τρόπο στη δέσμευση του αζώτου. Φέτος δοκιμάζεται επίσης στα φυτά της ντομάτας ένα λίπασμα με βάση θαλάσσια φύκη.
Τα φυτά που φυτεύονται προέρχονται από εξωτερικούς προμηθευτές και έχουν ήδη υποστεί φυσικές καλλιεργητικές επεξεργασίες. Προτιμάται η αγορά έτοιμων φυταρίων αντί της δημιουργίας ιδιόκτητου φυτωρίου, ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος μετάδοσης φυτοπαθειών που θα μπορούσαν να καταστρέψουν ολόκληρη την παραγωγή. Ωστόσο, εξετάζεται ήδη η δημιουργία εσωτερικού φυτωρίου, καθώς και θερμοκηπίου για τα μπονσάι.
Οι μοναχές, ο κηπουρός και οι νέοι συνεργάτες
Τον χώρο έχει υπό την ευθύνη του η Υπηρεσία Κήπων και Περιβάλλοντος, με επικεφαλής τον δασολόγο Stefano Giampaolo, στο πλαίσιο της Διεύθυνσης Υποδομών και Υπηρεσιών του Κυβερνείου της Πόλης του Βατικανού, υπό τον διευθυντή Salvatore Farina.
Την καθημερινή φροντίδα των τεσσάρων αναβαθμίδων, συνολικής καλλιεργήσιμης έκτασης λίγο μικρότερης από 400 τετραγωνικά μέτρα, έχει ένας έμπειρος κηπουρός, ο Gilberto Bianchi. Εδώ και κάποιο διάστημα συνεργάζεται μαζί του μια ομάδα νέων, στους οποίους μεταδίδει σταδιακά την πολύτιμη εμπειρία του, ώστε αυτή η γνώση των μικρών καθημερινών εργασιών να μη χαθεί.
Οι μοναχές της μονής συνεργάζονται μαζί του και υποδεικνύουν κάθε φορά ποιες καλλιέργειες χρειάζονται, πάντοτε σύμφωνα με την εποχή και όσα μπορεί να προσφέρει η γη. Ακόμη και σήμερα, το πότισμα γίνεται αποκλειστικά με το χέρι.
Μόνο προϊόντα εποχής
Το πρόγραμμα των καλλιεργειών ακολουθεί πιστά την εποχικότητα. Στον κήπο καλλιεργούνται φρέσκο σκόρδο, βασιλικός, φυτά για μεταφύτευση, πιπεριές, μεταξύ των οποίων και μια ιδιαίτερα καυτερή περουβιανή ποικιλία, εσπεριδοειδή και κολοκύθες, οι οποίες ωριμάζουν μέχρι τον Νοέμβριο.
Φέτος φυτεύτηκαν επίσης τα πρώτα ακτινίδια, έπειτα από αίτημα των μοναχών. Από τα τέλη Αυγούστου έως τις αρχές Σεπτεμβρίου αρχίζει η χειμερινή σπορά, με λάχανα, μπρόκολα, σπανάκι και μαρούλια.
Ο Μάιος είναι ο πιο παραγωγικός μήνας. Το καλοκαίρι, εξαιτίας της ζέστης, είναι η δυσκολότερη εποχή. Τότε καλλιεργούνται ντομάτες, μελιτζάνες, πιπεριές, φασολάκια, κολοκυθάκια και αγγούρια, μεταξύ των οποίων και μια ποικιλία από την Απουλία.
Τα εσπεριδοειδή του κήπου προέρχονται από αιωνόβια δέντρα ηλικίας περίπου 150 ετών. Με την πάροδο του χρόνου έχουν εμβολιαστεί επάνω τους διάφορες ποικιλίες, πολλές από τις οποίες δεν βρίσκονται πλέον στην αγορά.
Επειδή καλλιεργούνται χωρίς καμία χημική επεξεργασία, τα εσπεριδοειδή μπορούν να καταναλωθούν ακόμη και με τη φλούδα. Οι μοναχές εξακολουθούν να παρασκευάζουν από αυτά μαρμελάδες, γλυκό του κουταλιού από τις φλούδες και μπισκότα. Ένα μέρος προσφέρεται στους επισκέπτες και ένα άλλο διατίθεται προς πώληση.
Κατά τα προηγούμενα χρόνια, η παραγωγή αυτού του μικρού κήπου προσέφερε προϊόντα και σε φιλανθρωπικές δομές, όπως ο Οίκος Dono di Maria, δραστηριότητα που σήμερα επαναλαμβάνεται με ανανεωμένη διάθεση και προσπάθεια.
Ένας κήπος με ιστορία 800 ετών
Η ιστορία αυτού του μικρού λαχανόκηπου ανάγεται στον Μεσαίωνα. Ο Πάπας Νικόλαος Γ΄, όταν μετέφερε την παπική κατοικία από το Λατερανό στο Βατικανό, μεταξύ 1277 και 1280, θέλησε να δημιουργήσει εκεί και έναν οπωρώνα, καθώς και ένα πραγματικό viridarium, έναν περιφραγμένο χώρο πρασίνου.
Ήταν ένας παραγωγικός χώρος που συνέβαλλε στην κάλυψη των αναγκών της Ποντιφικής τράπεζας.
Οκτώ αιώνες αργότερα, αυτή η παράδοση δεν έχει σβήσει. Συνεχίζεται σχεδόν με τον ίδιο τρόπο δίπλα στη μονή Mater Ecclesiae, που δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία του Αγίου Ιωάννη Παύλου Β΄ μεταξύ 1992 και 1994, ώστε στην καρδιά της Εκκλησίας να υπάρχει πάντοτε μια κοινότητα μοναχών αφιερωμένη στην προσευχή για τον Πάπα.
Οι μοναχές ήταν εκείνες που αρχικά καλλιεργούσαν οι ίδιες τη γη. «Η καλλιέργεια είναι μια προσευχή που γίνεται με τα χέρια», έλεγε η Βενεδικτίνη μοναχή Maria Sofia Cichetti, τότε ηγουμένη της μονής, σε συνέντευξή της στο L’Osservatore Romano στις 26 Αυγούστου 2009.
Στα ίδια παρτέρια αγαπούσε να περπατά και ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ΄, ως επίτιμος Πάπας, κατά τις ημέρες που αφιέρωνε στην προσευχή και τη μελέτη.
Έτσι, ένας μικρός κήπος μέσα στους Κήπους του Βατικανού συνεχίζει σήμερα μια παράδοση οκτώ αιώνων: η καλλιέργεια της γης ως εργασία, ως φροντίδα της Δημιουργίας και, ταυτόχρονα, ως μορφή προσευχής.
ΠΗΓΗ: Vatican news
+Νικόλαος,
Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ.
